Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Zeer ware geschiedenis van de jaren 1795-1815, deel 2
C.V. Lafeber

Geen door Van Amsberg-Lubbers-Balkenende geautoriseerde, niettemin zeer ware geschiedenis van de jaren 1795-1815

2. Een fluwelen revolutie met weinig baldadigheid en veel vrijheidsfeesten

Vrijheidsboom

Het planten van de Vrijheidsboom in 1795 om het begin van de Bataafse Republiek te vieren door mannen die gekleed gingen als sans-culottes.
(Klik om te vergroten)

Eind januari waren er al 12 van de 18 Hollandse steden 'om', zodat ook de Staten zich tot 'Provisionele Representanten van het Volk van Holland' konden proclameren. Naarmate de Fransen vorderden, vonden soortgelijke ontwikkelingen ook in de andere gewesten plaats. In Holland eisten de Provisionele Representanten dat de ambtenaren en geestelijken de eed zouden zweren, 'den Volke van Holland in welks boezem ik erkenne de eigenlijke Oppermagt te berusten, alsook deszelfs Vertegenwoordigers, gehouw en getrouw' te zijn.1

Half februari was de meerderheid in de Unie 'om'2, waarna de Staten-Generaal decreteerden dat de standen en hun vertegenwoordigingen waren afgeschaft. Gekozen vertegenwoordigers van de dorpen namen nu de plaats van de adel in. Ook de ambten van raadpensionaris en stadhouder moesten eraan geloven.

Het waren werkelijk revolutionaire veranderingen, die in nog geen zes weken tot stand zijn gebracht zonder dat er een druppel bloed had gevloeid. Hoe relatief gematigd deze 'fluwelen' revolutie ook was, voor veel bestuurders en ambtenaren betekende zij ontslag uit hun functie. Zelfs de nederige koddebeier en de gemeenteknecht werden vervangen door een patriot of Bataaf, zoals men toen zei. De Booy3 vertelt een amusant voorval dat ik de lezers niet wil onthouden. Het vond plaats in Jutfaas en betrof de benoeming van een nieuwe kerkmeester die op de stoel ging zitten waarop de ontslagen kerkmeester zat, die van geen wijken wilde weten. Uiteindelijk gingen zij op dezelfde stoel zitten 'met het gat na malkaer toe'. Het voorval werkte zodanig op de lachspieren van het volk Gods en van de predikant die vanaf zijn hoge staanplaats op de katheder tijdens zijn preek het gevecht tussen het tweetal in de gaten kreeg.

Er vloeide niet alleen geen bloed. Zoveel mogelijk werd zelfs baldadigheid tegen de nu onderliggende Oranjepartij vermeden. Er werden geen ruiten ingegooid en geen winkels geplunderd. Op een enkele uitzondering zag niemand veel heil in 'madame Guillotine'4. Zelfs werden bestaande galgen weggehaald als barbaarse symbolen van het ancient régime. Wel werden de stoelen waarop Willem en zijn familie gezeten hadden uit de vergaderzalen weggesleept en werden straten en schepen die naar de Oranjes en Nassaus genoemd waren, herdoopt. Dat werd zelfs niet meer dan normaal bevonden. Daarentegen werd het wel als baldadigheid ervaren dat de Staten-Generaal de Acte van Garantie, die in 1788 het erfstadhouderschap tot integrerend deel van de constitutie had verklaard, plechtig verbrandden. Dat stadsnamen 's- Gravenhage en 's-Hertogenbosch sneuvelden en vervangen werden door Den Haag en Den Bosch, werd ernstig overdreven geacht. Een doorgedraaide dominee had al in 1794 voorgesteld 's-Hertogenbosch 'Brutus-Bosch' te noemen, omdat alle gelovigen als even zovele Brutussen 'Caesar Willem V' moesten vermoorden5.

Ramplanplan, daar komen ze an

"Ramplanplan, daar komen ze an. Ze hebben geen kousen en schoenen an", zong men op straat over de sans-culottes.
(Klik om te vergroten)

De naarste dingen vonden in Friesland plaats. In Franeker werd openlijk wraak genomen op de Orangisten die in 1787 – als straf voor een patriottistische Statenvergadering - de stadspoorten met kettingen hadden afgesloten en de sleutels van de stad in beslag hadden genomen. Op 5 maart 1795 werden deuren en sleutels in een plechtige optocht naar hun oorspronkelijke plaats teruggebracht6. Ronduit schandalig was de schending van de graftomben van de Nassaus in de Grote Kerk van Leeuwarden, waarschijnlijk een wraakactie voor de vernieling van het graf van Van der Capellen in 1787 op de Gorsselse heide7.

Politieke gevangenen werden er niet gemaakt. Alleen Van de Spiegel en het fel-orangistische lid van de Hollandse ridderschap Bentinck werden gevangen gezet, eerst in de Gevangenpoort en later in het geriefelijker Huis ten Bosch. Ook Kaat Mossel raakte weer achter de tralies8. Bilderdijk had het veiliger gevonden te vluchten. Bij de talrijke feesten dansten de vrije Bataven rond de vrijheidsbomen – Amsterdam had 8.000 gulden uitgetrokken voor 'schuldeloos dansen'9 - trokken kilometers lange processies door de straten, werd op het IJ een spiegelgevecht georganiseerd tussen de Frans-Bataafse vloot en de Engelse, welke deze laatste gedoemd was natuurlijk smadelijk te verliezen10.

Er werd manmoedig geluisterd naar niet-aflatende woordenstromen. In Steenwijk werden de Franse infanteristen door de 'Burger Dogters' met een 'kus der broederschap' verwelkomd, nadat ze eerst uren naar het ge-orakel van magistraten en officieren hadden moeten luisteren11. Overal werd ook de God der Rechtvaardigheid bedankt voor het tijdig doen dichtvriezen van de grote rivieren en voor het bloedeloos verloop van de omwenteling12. Op de verjaardag van Willem V werden de Utrechtse burgers samengeroepen 'de Almagtige hand te loven van den ontfermenden hemelschen Vader, die stroomend water van rivieren en inundatiën, door eene zonderlinge en langdurige vorst tot een effen baan gevloerd, de Fransche krijgsmagt onbeschadigd er over geleid, en hunne verbaasde tegenstanders vlugtende voor hen had uitgedreven. Dit is van den Heere geschied, en het is wonderlijk in onze oogen'13. Een hoogleraar theologie zag in de afwezigheid van alle geweld 'de voetstappen der Goddelijke Voorzienigheid'14. Bij die theologische verhandelingen over de wil van God werden soms opvallende stemmen gehoord. De Hollandse Provisionele Representant Hahn vond bijvoorbeeld dat de nieuwe regering niet dezelfde fout als de oude moest maken door de eeuwige God als de God van Nederland voor zichzelf op te eisen15.

De wekelijkse bidstonden 'om de conjuncture van de tijd afgeschaft16. In Utrecht was in de Plantage een piramide opgesteld waarop een afbeelding van de vluchtende Willem was te zien. Er kwam 'onbeseffelijk' veel volk naar kijken en dat 'helder de lever schudde' over 'koddige' aanmerkingen van sommige toeschouwers, zoals 'waaragtig de vent is NOG dronken' of 'Adieu Willemtje, gij krijgt het heilige kruis na'.

 

 


1 Schutte, Patriotten 25

2 Naber 190

3 (161)

4 T. de Vries 88

5 Grijzenhout 174

6 Grijzenhout 130-1

7 Kroes 185-6

8 Schutte, Patriotten 31

9 Zappey 20

10 Grijzenhout 141 e.v.

11 Schama 259

12 Grijzenhout 128

13 Rasker 20

14 Kossmann, Lage Landen 51

15 Grijzenhout 137

16 Schutte, Dorpssamenleving 133





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander