Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Zeer ware geschiedenis van de jaren 1795-1815, deel 1
C.V. Lafeber

Geen door Van Amsberg-Lubbers-Balkenende geautoriseerde, niettemin zeer ware geschiedenis van de jaren 1795-1815

1. 'De vogel is gepluckt; de Veeren zijn gevlogen'1

Dutch Night-Mare

Engelse spotprent op de houding van de Hollanders. British Museum. (Klik om te vergroten)

Na de vlucht van de stadhouder op de zeer late avond van 18 januari 1795 zag een argeloze wandelaar dat aan de takken van de vrijheidsboom in Amsterdam een vogel was vastgemaakt, waarop een briefje was geprikt met bovenstaande geciteerde woorden. Het was duidelijk: de Oranjes waren verdwenen en met hen de oude staatsinrichting. Dat was ruim drie weken nadat - volgens Buismans onmisbare weerboek2 - op 16 december 1794 de vorst was ingevallen, die alsmaar strenger was geworden. Met kerstmis lagen alle rivieren dicht. Dat Pichegru aarzelde over het ijs te trekken had meer te maken met de herinnering aan 1672, toen de Fransen bij het doorwaden van de Hollandse Waterlinie door een plotseling invallende dooi verrast werden dan door een uit een staatse gevangenis gesmokkeld bericht van een Franse officier dat meldde dat hij uit het gedrag van spinnen kon afleiden dat de kou lang zou aanhouden.

In alle geval sleepten zich op 27 december tienduizenden Franse - vooral jonge - mannen, sliertend en glijdend, hun kanonnen over een breed front het ijs van de Maas en tien dagen later van de Waal op. Veel tegenstand ontmoetten zij niet. Terwijl de Fransen zich via Den Bosch en Utrecht naar Den Haag en Amsterdam haastten, wisten de Engelse bondgenoten niet hoe snel ze zich in de richting van Hannover uit de voeten moesten maken. Nadat een Amsterdams Revolutionair Comité3 onder leiding van Schimmelpenninck in de nacht van 17 op 18 januari middels talrijke pamfletten en aanplakbiljetten het volk had meegedeeld dat de volgende dag een machtswisseling in de vroedschap zou plaats vinden, begaf het zich bij het aanbreken van de dag naar het stadhuis om van de stadsregering te vragen zelf plaats te maken voor een andere, welke eis op 19 januari werd ingewilligd, waartoe de zingende en schreeuwende menigte op de Dam ook het een en ander zal hebben bijgedragen. Het zegevierende Comité baggerde daarop in een karos door de sneeuw, vergezeld door een geweldige hoeveelheid mensen met Franse kokardes en phrygische mutsen. Enkele uren later trokken de Franse troepen de stad binnen, nadat deze in alle gepasseerde steden de Oranjegezinde regenten hadden vervangen door patriotsgezinde.

Inmiddels was ook op 18 januari de 'politieke rompslomp' geregeld4, wat wilde zeggen dat raadpensionaris Van de Spiegel, die de stadhouder voortdurend bezworen had zijn post niet in de steek te laten, de strijd daarover moedeloos had opgegeven. Nog de dag tevoren had Willem hem meegedeeld dat hij zou blijven 'omdat zulks mijn plicht was'. Wel vertrokken toen zijn schoondochter, kleinkind en echtgenote Wilhelmina, die hem smeekte zo snel mogelijk naar Engeland te volgen. De volgende dag had de doodsbenauwde man - bang voor een kogel op het slagveld en nog meer voor de guillotine ergens langs de weg - echter bedacht dat hij de dynastie en het land beter kon dienen in het buitenland.

Willem die zelf het liefst naar het eigen Duitse gebied was uitgeweken, omdat hij daar geen genadebrood behoefde te eten5, had echter geen keus meer: de weg naar Duitsland was niet vrij meer. Hij vleide zich nu echter met de hoop eens vanuit Engeland naar zijn Nassause bezittingen te kunnen gaan.

A Dutch Toy

Spotprent van Cruikshank naar aanleiding van de verwikkelingen rondom prinses Charlotte van Engeland en de prins van Oranje. Rijks Prentenkabinet.
(Klik om te vergroten)

In de danszaal van de nieuwe vleugel van het Binnenhof gaf Willem een laatste audiëntie. Zijn twee zoons stonden 'met vastgeklemde lippen'6 naast hem. Vader Willem kon al na enkele minuten niet meer spreken, waarna een lakei het papier verder af las. Het interessante van deze boodschap was dat hij 'de ware bron van onze ongelukken' zag 'in de nationale zonden en ongerechtigheden'. Naar zijn mening had God een twist met Nederland. Het overtuigendst bewijs daarvan lag in het feit dar God de felle kou op ons had afgestuurd, die de wateren tot een gebaande weg had gemaakt'. God kreeg ook toen al overal de schuld van.

Daarna reed Willem over de (oude) Scheveningseweg en de Keizerstraat naar het strand. De klok van de hervormde kerk luidde. Om geen natte, koude of zanderige voeten te krijgen werd hij uit de koets tot aan de loopplank gedragen, waarvan hij nog bijna vanaf gleed. Gelukkig redde admiraal Verhuell hem, waarmee deze de wereld zijn eerste opvallende dienst bewees. De tweede - geheel anders van aard - was zijn vaderschap van Napoleon III, keizer aller Fransen.

De familie voelde zich in het haar door de Engelse regering ter beschikking gestelde kasteel van Hampton Court en het buitenverbijf in Kew doodongelukkig. Willem verveelde zich en Wilhelmina miste haar toiletten, lievelingshondjes, rijpaard en papegaai7.


1 Beaufort: Hogendorp, 153

2 Buisman: Bar en boos, 181 (lees dat boek!)

3 Schama: 233

4 Schama: Patriotten, 165

5 Colenbrander: Bat. Rep. 156

6 Beaufort: Hogendorp, 151

7 Naber: Prinses, 189





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander