Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  

De tovenaarsleerling

Zoals bekend heeft de republikein een bestuurlijk bezwaar tegen het monarchale bestel. En omdat de hoogste bestuurlijke regionen het domein van politici is, komt dat in de praktijk neer op een politiek probleem. Maar daarnaast zijn er natuurlijk nog veel meer bezwaren. Het afgelopen jaar is er naast dat bestuurlijk-politieke probleem er een nieuw bezwaar bijgekomen: namelijk dat van de kosten van de monarchie. Tegenover die (overigens nog steeds onduidelijke) kosten staat een economisch argument, dat geregeld opduikt in discussies, internetfora en dat zelfs in de Tweede Kamer gehanteerd wordt. Dat argument luidt ongeveer als volgt: 'het kan wel zijn dat het koningshuis ons jaarlijks ruim € 100 miljoen kost, maar ze brengen een veelvoud van dit bedrag (schrik niet, € 3 á 4 miljard) in het laatje'. Dit argument indachtig, wordt de stereotype zuinige Nederlander geacht in termen van kosten en baten ons koningshuis als een buitengewoon winstgevende onderneming te beschouwen, dus waarom zou je daar beknibbelen op een dubbeltje,- laat staan opheffen?



De TovenaarsleerlingDe Tovenaarsleerling, Ets van S. Barth, 1882

De bron van dit fabeltje – want dat is het namelijk, zoals u later zult zien – een artikel van H.P. van Dalen* dat is gepubliceerd in het Jaarboek Overheidsfinanciën 2007 (SDU Uitgevers, Den Haag blz-155-172). In dit artikel wil van Dalen een cijfermatig inzicht bieden in de kosten en de baten van het koningshuis, want zo zegt hij zelf: 'In de populaire pers en in de parlementaire debatten worden de kosten van het koningshuis wel eens ter sprake gebracht, maar de baten blijven vaak onbenoemd of men onderzoekt de baten vooral in het amusements- of cultuurwaarde van het koningshuis.' Vervolgens wakkert hij de nieuwsgierigheid van de lezer verder aan door te suggereren dat '...volgens velen is het onmogelijk om de waarde van het koningshuis te benaderen, zelfs onder economen'. Wel wel, dat belooft wat. Deze man heeft het kennelijk allemaal keurig uitgezocht en gaat ons uit de doeken doen wat de baten zijn van onze operettemonarchie. Om te beginnen komt Van Dalen met een schier eindeloze opsomming van de kosten,– maar die kenden we al. Paragraaf drie wordt interessant met de intrigerende titel 'De baten van een monarchie in theorie'. Tjonge, theoretische baten, wat zou dat moeten zijn? Zoiets als een bakker die een theoretisch brood heeft gebakken? Hoe zou dat smaken, en belangrijker nog, zou het ook de honger stillen?

Volgens Van Dalen is Beatrix een uitstekende leerlinge van Walter Bagehot**, de negentiende eeuwse econoom en politicoloog, oprichter van The Economist en schrijven van het beroemde The English Constitution. Behalve beroemd is dit werk ook berucht vanwege het cynische mensbeeld dat eruit spreekt; de onderdanen houdt hij voor volslagen achterlijk omdat de monarchie dat zou vereisen, terwijl de republiek appelleert aan het verstand. En aldus, zo redeneert Bagehot, heeft een constitutioneel vorst er alle belang bij 'de magie van het koningschap niet in het felle daglicht te plaatsen'. Daar is inderdaad wat voor te zeggen. Immers, een sprookje of goocheltruc verliest onmiddellijk zijn charme als het tot op de vezel geanalyseerd wordt. Het is van belang dat u de betekenis en vooral de context van Bagehot's voorwaarde even vasthoudt.

Want dan belanden wij bij paragraaf 4 van zijn artikel: 'De baten van de monarchie in praktijk'. Hier wordt dan uiteindelijk daadwerkelijk gerekend, tot hij plotseling - in drie luttele zinnetjes - het waagt voor Nederland een voorzichtige schatting te maken van de praktische baten door ons vorstenhuis. En ja hoor, daar zijn die € 3 á 4 miljard aan baten. Daarop volgen onvermijdelijk vele bezwaren, waaruit blijkt dat Van Dalen toch niet zo zeker is van zijn zaak. In gewoon Nederlands: hij komt er niet uit. Wat nu te doen?

En hier tovert Van Dalen Bagehot uit zijn hoge hoed: 'Een cruciale vraag die op de achtergrond blijft spelen is of waar die baten precies vandaan komen. Hier moet deze studie in gebreke blijven en misschien moeten we ons aan de woorden houden van Bagehot dat we niet teveel daglicht op de magie moeten laten schijnen anders verdwijnt wellicht de monarchiebonus.' Geloof het of niet, maar dit schrijft hij écht. Echt waar.

Samenvattend komt het neer op het volgende: Van Dalen misbruikt Bagehots massapsychologische argument in een economische context om vooral maar niet de kosten en geclaimde baten te berekenen, want stel je voor dat dan wel eens zou kunnen blijken dat de monarchie ons meer kost dan dat zij oplevert.

Laten we hopen dat Gerrit Zalm, die door Balkenende onlangs werd aangewezen als voorzitter van de commissie die de komende twee jaar de kosten en eventuele baten van ons koningshuis moet uitpluizen, een slechte leerling van Bagehot is. Zeker is echter dat Van Dalen het beste jongetje van klas is: hij houdt ons voor volslagen achterlijk.

Monti Vagus



* H.P. Van Dalen is verbonden aan Erasmus Competition and Regulation Institute (ECRI)van de Erasmus Universiteit en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) in Den Haag.

** Zie ook de artikelen 'Walter Bagehot, de voor- en nadelen van een koning' en 'Het grote gelijk van Bagehot'.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander