Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  

Neutraal
Pro Republica is politiek neutraal, zoals u weet. Preciezer: partijpolitiek neutraal, want per slot van rekening is een van onze grootste bezwaren tegen de monarchie dat er iemand in de regering zit die niet gekozen is. Het geeft vandaag de dag geen pas het hoogste bestuurlijke ambt aan iemand toe te kennen op grond van geboorte.

Bob ElbrachtDe politiek-ideologische erfenis van de Franse Revolutie wordt merkwaardigerwijs door zowel de liberalen (thans vertegenwoordigd door de rechterflank) als door de socialisten en/of de sociaal-democraten (thans vertegenwoordigd door de linkerflank) geclaimd. En dat biedt een enorm voordeel. Deze partijpolitieke neutraliteit maakt mogelijk dat men onder de leden van Pro Republica het complete partijpolitieke spectrum aantreft; iedereen die de volstrekt irrationele en ondemocratische kern van ons regeringsbestel erkent is van harte welkom. Pro Republica spreekt zich derhalve niet uit over zaken als onderwijs, gezondheidszorg en ontslagrecht – allemaal kwesties die per partij verschillend geprioriteerd op de agenda staan. Ondanks de geregelde aansporingen om toch maar vooral 'de politiek in te gaan' blijft Pro Republica dezelfde neutrale koers varen.

Deze partijpolitieke neutraliteit heeft echter een ongemakkelijke keerzijde. Dat ongemak komt vooral tot uitdrukking tijdens verkiezingen. Immers, op wie of wat moet je nu stemmen als je van die rare monarchie af wilt? Partijprogramma's noch verkiezingsprogramma's bieden hier soelaas; omwille van de electorale gunsten zien we fractievoorzitters, ministers en premiers in spé hoog in de trapeze jongleren, en als het even kan dan nog liefst bij Lingo of Boulevard. Heikele thema's worden gedurende die zinderende periodes stelselmatig vermeden en ondergeschoffeld in wollige verkiezingsretoriek. Zulke taboe-thema's zijn vaak gebonden aan de (geo-)politieke toestand van dat moment. Maar er is een ander taboe, dat los van welke conjuctuur dan ook, principieel onbespreekbaar blijft: de monarchie en al wat daarmee samenhangt. Sterker nog, zelfs ná de verkiezingen blijft het onbespreekbaar.

Praktijk
Spreek je politici individueel aan over de monarchie, buiten de context van het politieke bedrijf, dan durven ze soms – héél soms – toe te geven dat zij het eigenlijk ook maar een rare, duistere en vooral bestuurlijk onhandige toestand vinden. En wat er dan gezegd wordt mag vooral niet gepubliceerd worden. Op deze wijze houden angst voor electoraal verlies en afgedwongen fractiediscipline dit taboe reeds sinds jaar en dag in stand. Zo zijn veel politici in theorie republikein, maar is daar in de praktijk niets van te merken.

Maar soms is er geen ontkomen aan, zoals onlangs bijvoorbeeld. Het gedoe rond de onduidelijke financiën van het koninklijk huis duurt nu al langer dan een jaar. Onbekende substantiële bedragen verdwijnen van onbekende departementen in de schier bodemloze put van onze vorstin cum suis voor onbekende doelen, en slaan even substantiële gaten in ministeriële begrotingen. Een beetje romantisch boekhouden, een beetje smoezen, een beetje liegen, draaikonten, naar elkaar wijzen, weigeren, toezeggen – u kent het inmiddels wel - leidde tot een volstrekt uit de bocht gevlogen financieel beleid rondom het koninklijk huis. Dit pappen-en-nathouden beleid is nu zó gierend uit de hand gelopen dat de kamer wel moest ingrijpen. Naast de onduidelijke politieke macht van deze uitzonderlijk geprivilegieerde familie, hebben hun even onduidelijke uitgaven inmiddels meer dan voldoende gewicht gekregen om het een probleem te mogen noemen. Een politiek probleem, welteverstaan. Per slot van rekening hebben wij het hier over gemeenschapgeld.

Debat
Op 30 juni jongstleden vond er dan ook een debat plaats, ter voorbereiding van de 'aanpassing en actualisering van de wet financieel statuut koninklijk huis'. Het betrof een commissievergadering in een kleine zaal (de Thorbeckezaal – what's in a name?), waarbij verschillende kamerfracties de discussie aangingen met premier Balkenende (CDA), minister Eurlings (verkeer en waterstaat, CDA) en minister Van Middelkoop (Defensie, CU). Samen met de verzamelde pers is Pro Republica daar voor u een kijkje gaan nemen. Niet om u een stemadvies te geven, neen, maar wel om u een indruk te verschaffen over de houding van de verschillende fracties als het inhoudelijk gaat om zo'n delicate kwestie als het koninklijk huis. Misschien hebt u er wat aan. Onderstaand volgt een - zo neutraal mogelijk - verslag, oordeelt u zelf. Het betreft niet de inhoud van het debat, maar slechts enkele citaten om u een oppervlakkige indruk (het debat duurde drie uur) te kunnen geven van de sfeer.

Lees hier de officiële notulen.


Balkenende (CDA) zweette peentjes en was duidelijk sterk aangewezen op zijn adviseurs die hem flankeerden. Zoals de koningin daags voor het debat in Litouwen aangaf 'het soms zelf ook niet meer te weten', daar draaide hij er nu voor op. Hij wist het ook niet. Op de vraag waarom toch de kosten van het koninklijk huis bij zoveel verschillende departementen terecht waren gekomen - wat de grootste oorzaak voor de financiële chaos is - kwam hij niet verder dan de mededeling dat er in de wet staat 'dat de koning regeert en de ministers verantwoordelijk zijn.' Met de nadruk op de letter 's'.
Tja, met zo'n slappe smoes kom je natuurlijk niet weg.

Van Raak van de SP stelde zeer kritische vragen en formuleerde als volgt: 'Wij hebben een monarchie in democratie en dat is niet altijd gemakkelijk'. Het overhevelen van kosten van het ene naar het andere departement omdat het geld er niet meer was gebeurde buiten het parlement om. Balkenende probeerde dat het hier 'slechts om € 60.000 ging'. Maar nee, zo wist Van Raak, het was een overloop van ruim 6 ton. Oeps, een nulletje vergist. Het kabinet had volgens Van Raak die budgetoverschrijding de kamer moeten voorleggen en noemde die handelswijze daarom 'stiekem'. Balkenende reageerde geagiteerd en duidelijk emotioneel, waarop Van Raak doorhamerde en met opzet het woordje 'stiekem' bleef herhalen.

Pechtold van D66 'ging er niet vanuit dat het allemaal fout zit, maar wilde wel weten hóe het allemaal zit'. Kritiek op de monarchie uitte hij handig door onbekenden te citeren of te parafraseren: 'Ik heb wel eens horen zeggen dat een moderne monarchie een contradictio in terminis is', waarop Balkenende wat schaapachtig lachte. Pechtold parafraseerde een E-Mail die hij had ontvangen met de suggestie 'de troonopvolging Europees aan te besteden'. Op die manier omzeilde hij rechtstreekse kritiek van zijn fractie. Tevens stelde hij de vraag waarom de Balkenende-norm niet van toepassing was op de salarissen van het koninklijk huis. Waar nodig stond hij echter wel minder ervaren collega's bij in hun kritiek, maar de heetste kastanjes haalde hij niet zelf uit het vuur: zij mochten de lastige vragen stellen en als ze er niet uitkwamen dan sprong hij bij. Kortom, het gebruikelijke prudente gedrag van iemand met een kleine fractie die wel hoog in de peilingen scoort.

Timmer van de PvdA ziet het koninklijk huis 'als bindmiddel, en hecht grote waarde aan de symbolische waarde die het koninklijk huis vervult'. Met die toon droeg zij vrijwel kritiekloos verder bij aan het debat, waarbij zij meermaals de confrontatie zocht met andere fracties in plaats van met de bewindslieden. Kortom, zoals een brave coalitiegenoot wel betaamt en we intussen wel gewend zijn van de PvdA: schiet de hoogste bieder de andere kant op, dan draaien ze gewoon honderdtachtig graden.

Brinkman van de PVV opende met de raadselachtige woorden 'De Partij voor de Vrijheid is koningsgezind. Koningin Beatrix belichaamt de vrijheidsstrijd tegen de Spaanse overheersing'. In het debat uitte hij zich echter in zeer kritische bewoordingen, die op geen enkele wijze cohereerden met zijn curieuze opening.
Na het debat diende hij het volgende amendement in.

Van Beek van de VVD stelde zich gematigd en een beetje boekhouderig op, hij diepte het verschil tussen 'onkosten' en 'declarabele kosten' uit. Het was overigens ditzelfde kamerlid dat mij enkele maanden geleden, nadat ik een lezing had gehouden, in de bar bij een biertje wist te verzekeren 'dat wij het heel snel eens zouden zijn als wij met zo iemand als Prins Filip zouden zijn opgezadeld'. Iets soortgelijks overkwam een collega-bestuurslid met Jeroen Snel (de presentator van EO's 'Blauw Bloed'), die het - nadat de microfoons bij Radio 1 waren uitgeschakeld - 'eigenlijk best wel met ons eens was.' Wat bij de EO riekt naar huichelachtige hypocrisie, heet bij de VVD de 'pragmatiek van het politieke bedrijf' te zijn: het eerder genoemde verschil tussen theorie en praktijk.

Thieme van de PvdD was de grote verrassing. Met een vlijmscherp betoog, dat hier met haar toestemming mag worden gepubliceerd zette zij – samen met Van Raak (SP) – de toon van de gehele avond. Pogingen tot kleinering door Balkenende pareerde zij onmiddellijk en drong de premier meermaals in de verdediging met een indrukwekkende feitenkennis. Onthutsend was het te vernemen dat de koningin meerdere Europese landbouwsubsidies ontvangt voor privé-landgoederen die door de belastingbetaler worden onderhouden. Ook hier probeerde Balkenende door middel van lagere bedragen dit als een onbeduidend plooitje recht te strijken, maar Thieme had de juiste cijfers paraat.

Vendrik van Groen Links was de enige die opende met de woorden dat 'de gehele kwestie voor hem als volbloed republikein in wezen heel simpel lag'. Hij waagde het zelfs de rechtmatigheid van bepaalde uitgaven van het koninklijk huis ter discussie te stellen. Omdat deze bedragen echter in een bijlage van een nota stonden weigerde Balkenende daar verder op in te gaan; hij wilde uitsluitend de nota zelf bespreken. In plaats van een kritische toon, koos Vendrik echter voor het overige voor de ironie. Zo verontschuldigde hij zich tegenover de ministers Van Middelkoop en Eurlings, omdat zij hier vanwege deze koninklijke 'bonnetjeskwestie' aanwezig moesten zijn. Eurlings behoorde asfalt aan te leggen en Van Middelkoop Joint Strike Fighters te kopen – 'het échte mannenwerk'. Hij viel Thieme (PvdD) bij met haar verzoek de belastingvrijstelling voor het koninklijk huis te heroverwegen. Balkenende meende dat het in dit debat in de eerste plaats om helderheid over de kosten ging, en bovendien zou het volgens hem alleen maar leiden tot een 'vestzak-broekzak'-constructie. Een raadselachtige veronderstelling: afschaffing van belastingvrijstelling op successie en vermogen voor de familie heeft immers directe - en vermoedelijke zéér substantiële - consequenties voor de kosten van het koninklijk huis.

Anker van de CU, Spies van het CDA en Van der Staaij van de SGP waren – zoals wel te verwachten viel – in het geheel niet kritisch. Net als de PvdA deden zij hun parlementaire plicht voor de vorm 'openheid van zaken te eisen', maar alles moest wel zeer nadrukkelijk bij het oude blijven. Toen Thieme (PvdD) bijvoorbeeld, bijgestaan door Pechtold (D66), vroeg de belastingvrijstelling voor de leden van het koninklijk huis in heroverweging te willen nemen, klonk het enige verzet uit deze hoek. Terwijl Spies (CDA) zich een 'warm pleitbezorger van de monarchie' noemde, neuzelde Anker (CU) iets over een veronderstelde opbrengst van het koninklijk huis in de orde van € 4 miljard per jaar. Tevens zouden 'monarchieën stabieler zijn dan republieken'. Helaas had niemand de tegenwoordigheid van geest even het woord 'België' hardop te roepen. Zijn gebrek aan dossierkennis was onthutsend en werd meermaals door collega kamergenoten afgestraft. Ten slotte nog de SGP, die de gewenste openheid rond de duistere financiën van het koninklijk huis 'spijkers op laag water zoeken' meende te moeten noemen. Héle dure spijkers in héle diepe wateren, naar mijn mening.

Van Middelkoop van de CU gleed meteen aan het begin van zijn betoog al uit over zijn eigen bananenschil met de schampere openingszin 'Toen een journalist in de zomer tijdens komkommertijd een defensiebegroting had uitgespit...'. Pechtold (D66) greep onmiddellijk in en liet hem niet meer aan het woord voordat hij dit had ingetrokken. Ten aanzien van de onderhoudskosten van 'De Groene Draeck' wist Van Middelkoop te melden dat die 'kosten niet meer te achterhalen zijn'. De foute cijfers waren volgens hem ontstaan doordat de kosten telefonisch waren doorgegeven. Als doortastend bewindsvoerder zou hij vanaf heden alleen nog schriftelijke kostenopgaven accepteren - het échte mannenwerk.

Eurlings van het CDA moest zich vanzelfsprekend achter zijn premier scharen, die het leeuwendeel van het debat namens het kabinet voerde. Bij vragen over het gebruik van het regeringsvliegtuig door leden van het koninklijk huis wist hij te melden dat 'het gebruik door de koningin altijd in het openbaar belang is', dus ook wanneer zij ermee op wintersport gaat. Datzelfde geldt overigens voor de kroonprins, en bij twijfel of zijn gebruik van het regeringsvliegtuig in het openbaar belang is, dan beslist... de koningin (!). Hoe dat precies allemaal zat met de declaraties van ingehuurde vluchten wist hijzelf echter ook niet. Desondanks wist hij wél te melden dat er geen enkele sprake was van onrechtmatigheid. Op z'n zachtst gezegd nogal opmerkelijk: níet weten hoe het zit, maar wél weten dat het in elk geval niet onrechtmatig is...


De volgende avond vond de formele afwikkeling van de 'aanpassing en actualisering van de wet financieel statuut koninklijk huis' plaats in de plenaire zaal. Er werd niet meer zo fel gedebatteerd als de avond tevoren en evenmin waren alle fracties waren meer aanwezig, maar hier kunt u het gehele debat zelf bekijken en beoordelen (1 uur en 10 minuten). Anders kunt u hier het officiële verslag lezen.

Twee interessante momenten uit dit debat wil ik hier niet ongenoemd laten, tussen Van Raak (SP) en premier Balkenende:

  • [49:00] Van Raak kwam opnieuw terug op de ruim 6,5 ton overloop naar een ander ministerie. Aanvankelijk probeerde Balkenende hier onderuit te komen door dit bedrag te verklaren, maar Van Raak nam hier geen genoegen mee: hij wilde weten waarom het kabinet het parlement hierover geen melding maakte, en waarom nu pas, met het mes op de keel, dit feit boven tafel komt. Balkenende, zichtbaar nerveus (herkenbaar aan zijn toch al sterke neiging tot elisie), moest tenslotte toegeven dat deze overloop 'zich ook aan zijn waarneming had onttrokken'.

  • [43:45] Van Raak drong aan op een vergelijking tussen het financieel beheer van ons koninklijk huis en andere Europese monarchieën. Aanvankelijk suggereerde Balkenende dat een dergelijk onderzoek niet zou bestaan en bovendien trok hij het nut ervan in twijfel: het zou appels met peren vergelijken worden. (Nu ik dit opschrijf weet ik ook ineens waar Willem Alexander aan refereerde tijdens zijn zomerse fotosessie voor de pers; hierbij produceerde hij namelijk wat wartaal over 'appelen en peren' 'appelen en appelen', sinaasappels en citroenen). Omdat er in de nieuwe wetswijziging sprake zal zijn van een ongespecificeerde lumpsum, meende Van Raak toch wel behoefte te hebben aan enig vergelijk, waarop de premier tenslotte toezegde 'te zullen kijken wat hij kon doen'.
    Welnu, dat werk is inmiddels gedaan en wel door Prof. Herman Matthijs van de Vrije Universiteit Brussel, waaruit blijkt dat Nederland de op één na duurste monarchie van Europa heeft. Vanzelfsprekend zal Pro Republica dit rapport onder de aandacht brengen van zowel premier Balkenende als de heer Van Raak.

Lees hier het gehele onderzoek van Prof. Matthijs.

Lees hier een artikel over dit onderwerp uit De Volkskrant van 26 Juli 2008.
Lees hier een republikeins antwoord op dit artikel in De Volkskrant van 6 Augustus 2008.


Tot zover het verslag over de houding van de verschillende kamerfracties die betrokken waren bij deze twee kamerdebatten. Wie inhoudelijk geïnteresseerd is in de aanpassing van de wet:

Lees hier het wetsvoorstel financieel statuut koninklijk huis.
Lees hier de memorie van toelichting.
Lees hier het advies Raad van State.
Lees hier de nota naar aanleiding van het verslag.
De persconferentie na de ministerraad:





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander