Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Ratio versus Emotie
Ger Mennens

De afgelopen maanden ligt het Koninghuis onophoudelijk onder vuur. Gaat het niet om de vakantie woning in Mozambique dan gaat het wel weer om belastingontduiking of het verhogen van de toelage. Toch blijft er steun voor dit instituut. De massa wil niet van het Koningshuis af. Vraagt men door, en baseert men zich op redelijke argumenten van krijgt men emotioneel gebazel als repliek. De wat beter geïnformeerde Oranje klant wil nog wel eens met staatsrechtelijke argumenten komen, maar zou moeten inzien dat ook deze geen hout meer snijden. Laten we de meest voor de hand liggende argumenten voor de monarchie eens de revue passeren en een balans op maken wanneer we republikeinse argumenten daar tegenover stellen.

  1. de Koning is onpartijdig. Een monarchie zou onontbeerlijk zijn omdat de Koning boven de partijen staat. Dit is geen goed verweer. Iedereen, ook een Koning, heeft politieke voorkeuren. Dat is menselijk. Gezien hun sterke confessionele achtergrond ligt het voor de hand dat het Koningshuis zich verbonden voelt met confessionele partijen. Bovendien ligt het uiteraard voor de hand dat de monarch zijn eigen belang vooropstelt, namelijk, zo veel mogelijk geld uit de schatkist halen. Voorts, laten we zeggen, in het geval de Koning formele onpartijdigheid betracht, is hij als Staatshoofd overbodig daar ook een premier formeel als regeringsleider binnen het kabinet boven de parijen behoort te staan. Een premier zou in dat geval de rol van onpartijdig staatshoofd kunnen vervullen.

  2. De Koning heeft een symboolfunctie. Dit is een lachertje. De symbolen waarmee de Koninklijke familie zich profileert zijn on-Nederlands. Oranje verwijst naar een prinsendom in Frankrijk, hun familienaam verwijst naar Duitsland. Een monarchie verwijst naar een feodaal fossiel wat niet representatief meer is voor een moderne parlementaire democratie, waarin het beginsel van formele gelijkheid prevaleert. Het druist in tegen de beginselen van de Verlichting. Het instituut vertegenwoordigt bovendien niet de bevolking, onze multiculturele samenleving. Nederland is niet meer hetzelfde als 150 jaar geleden. Met een Argentijns uitzonderingetje daar gelaten representeert ons Koninghuis niet het multi-etnische karakter van de samenleving, laat staan de steeds groter wordende groep van lagere inkomens. De 'gewone' man zal zich er niet in herkennen.

  3. De Koning zorgt voor eenheid. Dit is een niet bewezen argument. Zou een Republiek dan automatisch tot chaos leiden? Zouden Duitsland, Amerika of Frankrijk permanent bloot gestald zijn aan desintegratie? Lijkt mij niet. Het is een mythe die bedacht is door de Oranje PR machinerie. Koninginnedag zou volgens die gedachte bij uitstek tonen wat voor een samenhorigheid gevoel er heerst in ons land. In feite is het een vrije dag die door de massa wordt aan gegrepen om behoorlijk te feesten. Het draait om het feestgevoel, niet om de Koningin. Dat blijkt wel uit het feit dat sommige steden gewoon doorgingen met feesten hoewel er een aanslag was gepleegd.

  4. Het Koninghuis is traditioneel verbonden met het volk. Ook dit is een vreemd argument. Dit op de historie gebaseerde argument onderkent dat Nederland traditioneel een Republiek was. Geschiedschrijving is nooit neutraal. Nationalisten kleuren de geschiedenis met een Orangistische bril op, waar links-georiënteerde een meer postmoderne kijk hebben op de geschiedenis. Zij zien de geschiedenis als een constructie, waarin de Oranjes gezien worden als slimme entrepreneurs, die gericht zijn op hun eigenbelang. Mythes zoals 'Oranje hoort bij de natie' worden doorbroken. Tradities zijn uitvindingen, bedacht door de heersende elites. Ze worden elke dag bedacht en dat zal zo ook zijn in de toekomst. Wat de 'inhoud' is van de Nederlandse identiteit is de uitkomst van een selectieproces tussen normen, waarden en ideeën. De ene keer past erfopvolging daarin, de andere keer niet.

  5. De Koning is meer ervaren in Staatszaken. Deze gedachte houdt in, dat, aangezien de Koning voor zeer lange tijd in de regering zit, de tijd heeft om ervaring op te bouwen en daardoor wijze adviezen kan geven aan de regeringleider. Hier doet de situatie zich voor dat een onervaren nieuwe premier komt te staan tegenover een alwetende Koning. De vraag is of dat wensbaar is. De Koning heeft zijn eigen agenda en die laat zich niet verdragen met de politiek van alledag zoals die zich in een democratie zich voordoet. Het kan niet anders dan tot conflict leiden, waarbij een premier het onderspit delft, gezien zijn onervarenheid in verhouding tot dit almachtig Staatshoofd. Alsof deze accumulatie van kennis bij het Staatshoofd enige toegevoegde waarde zou hebben. Voor lange-termijn kennis en ervaring kan de regering leunen op de expertise van de ministeries. Het Staatshoofd, de Koning, is daar niet voor nodig.

  6. De Koning is onontbeerlijk voor handel. Over dit - niet constitutionele - argument kunnen we kort zijn. Het is een onderkenning van de capaciteiten van onze industriëlen, ondernemers en investeerders indien men zou denken dat zij alleen maar goed zouden gedijen in hun handelsbetrekkingen wanneer de Koning daar aanwezig bij zou zijn. Wil men er aan denken dat juist ten tijde van de Republiek ons land een van de krachtigste economieën ter wereld was? Wil men de handels betrekkingen dan toch van enig cachet voorzien, dan kan men daar ambassadeurs bij betrekken. Zij zijn daarvoor goed opgeleid in het klasje van BuZa.

Wanneer de Oranje klant geen verdere gronden kan aanvoeren in zijn verdediging voor de Oranjes raakt hij vaak in paniek. Zijn wereldbeeld staat ineens op zijn kop, hij doorziet de fouten van zijn eigen gedachten en wordt beklemd door gevoelens van angst. Om nog enig tegengas te kunnen geven vervalt hij in ordinair schelden, we wordt uitgemaakt voor niet-vaderlandslievend, communist of, als het hem behaagt, bestempelt hij jouw met woorden als 'majesteitsschennis.' Maar stiekem begint hij wellicht te twijfelen aan zijn eigen ideeën. Dan wordt het tijd hem het een en ander uit te leggen over wat de voordelen zijn van een Republiek.

  1. De Koning is onschendbaar. In de constitutionele monarchie zit men met de ongemakkelijke uit 1848 stammende constructie dat ons Staatshoofd kan zeggen en doen wat hem belieft, waarbij de premier verantwoordelijk is. Dit leidt tot stupide praktijken. Een kabinet kan vallen omdat een premier niet de verantwoordelijk kan dragen voor iets wat het Staatshoofd heeft misdaan. En aangezien uitgerekend onze Koninklijke familie zich nogal eens onhandig gedraagt, ligt de positie van onze premier vaak onder vuur. Hij zal er zenuwachtig van worden, des te meer omdat er belangrijkere dingen in de Kamer aan de orde zijn. Telkens weer verliest de regering tijd aan debatten over het Koningshuis en over vermeend wangedrag van leden van het Koninklijk huis. Omdat de Koning geen politieke verantwoordelijk heeft wordt hij een ongeleid projectiel dat nauwelijks te controleren valt. Dat is gevaarlijk, ook voor ons land's imago naar het buitenland toe (Denk aan de affaire van AP). Voorts, leidt het artikel van de onschendbare Koning ertoe dat men geen kritiek op hem mag leveren. Hij kan zich namelijk nier daartegen verdedigen. Daarom geldt het verbod op majesteitschennis. Deze weerloosbaarheid is uiteraard een farce. Dankzij een goeddraaiende PR machine kan het Koningshuis zich prima naar buiten toe manifesteren. Daar waar zij kunnen weten zij de pers prima te gebruiken om hun mening - buiten de premier om - door te laten sijpelen naar het volk. Het majesteitschennis artikel kan dan ook worden geschrapt. Het leidt alleen maar tot detournement de pouvoir. Zij die onbeduidend zijn worden aangepakt, zij die enige naam hebben (cabaretiers, columnisten) durft men niet aan te pakken omdat men dan weet dat 's Koninghuis populariteit daarmee zal dalen.

  2. Gelijkheidsbeginsel. Dit behoeft weinig uitleg. Toch spelen er meer zaken dan alleen de principiële formele gelijkheid voor de wet en het gelijke recht om gekozen te worden. Denk eens aan godsdienst gelijkheid. In Engeland is de Koningin hoofd van de Anglo-Saxische Kerk. Waar is het beginsel van de scheiding tussen Kerk en Staat? In Nederland verbindt ook ons Koninghuis zich over het algemeen met een godsdienst. Het volk heeft daar geen invloed op. Voorts worden leden van het Koninklijk Huis gehonoreerd met allerlei titels en ambten, zonder dat zij daartoe enige inspanning hebben geleverd. Militaire functies, academische titels en ga zo maar door. Waar is het gelijkheidbeginsel? Gelijkheid voor de wet geldt ook niet. Zaken die strafrechtelijk of civielrechtelijk niet kunnen worden naar de doofpot verwezen. In een republiek weet een Staatshoofd dat hij, wanneer hij zich niet gedraagt, hij het gevaar loopt niet herkozen te worden.

  3. Kosten factor. Vaak wordt aangevoerd dat het alternatief voor een monarchie evenveel dan wel meer kost. Wanneer men de constitutionele monarchie vervangt door een stelsel van een parlementaire democratie, met de regeringsleider als Staatshoofd, hoeft dat niet zo te zijn. Alle kosten die verbonden zijn aan de functie van een premier (inclusief zijn salaris gebaseerd op de Balkenende norm) blijven hetzelfde als wij nochtans hebben. Het Catshuis, het personeel en de kosten voor staatsbezoeken door de premier blijven hetzelfde. Kosten voor verkiezingen blijven ook hetzelfde, deze verlopen via de partijkast aangevuld met de gangbare subsidies aan alle politieke partijen. Wat van de balans af kan, zijn alle kosten die verbonden zijn aan het Koningshuis. Tel uit je winst. Men ziet graag de Koning vervangen worden door een President, die naast een premier opereert. De vraag is of dat nodig is. Een presidentieel stelsel zoals in De VS geeft uiting aan de Trias politica. De President is daar strikt gescheiden van het congres. Nederland heeft het beginsel van de machtenscheiding altijd anders gehanteerd. Er is niet altijd zo een strikte scheiding daar bij ons regering medewetgever is. Wat men aanvoert voor een President - i.p.v. een regeringsleider als staatshoofd - is, dat hij boven de parijen staat. Doch, ook een premier, als eerste minister binnen zijn kabinet, heeft de taak voor eenheid binnen het kabinet te zorgen en boven de parijen te staan. Een ander argument tegen een regeringleider als Staatshoofd is, dat hij onder tijdsdruk staat. Echter, ook in zijn huidige hoedanigheid legt de premier staatsbezoeken af en is hij aanwezig bij ceremoniële gelegenheden. Daar is geen Koning voor nodig. Velen menen dat het Koninghuis extra cachet geeft aan ons land in het geval wij ons naar buiten toe presenteren. Daarom zou de Koning met zijn rijkom mogen pronken. Alsof de President van de VS minder cachet zou hebben. Bovendien kunnen wij pronken met onze paleizen wanneer deze worden gebruikt voor het ontvangen van buitenlandse Staatshoofden. Voor de rest blijven het voor het volk toegankelijke musea. Dit is alles vele malen goedkoper dan een monarchie.

  4. Identiteit. Orangisten menen dat het Koninghuis deel uit maakt van onze nationale identiteit. Hierbij vergeet men gemakshalve dat begrippen als 'identiteit' en ' cultuur' geen vastomlijnde categorieën zijn. Men moet net alsof wij maar een enkele overkoepelende culturele identiteit hebben. Mensen bezitten meerdere identiteiten en kunnen per gelegenheid tussen deze identiteiten heen en weer fietsen. Monarchisten ontbreekt het wellicht aan deze bronnen voor identificatie. Zij leunen eenzijdig op het Oranjegevoel om zin te geven aan hun eigen Ik. Dat valt te betreuren. Het zijn deze mensen die angst voelen hun eigen Ik te verliezen wanneer het Koningshuis wordt afgeschaft. Deze angst iets de sterke emotie die zij voelen en uiten wanneer men aan ' hun' Koningshuis komt. De behoefte aan identificatie, het gemis aan een zinvolle zelfbeleving en emotie moeten niet de grond zijn voor het instant houden van een Koninghuis. Weldra zullen mensen andere Idolen vinden, de Telegraaf en de glossy magazines staan er vol van.

  5. Volkssoevereiniteit. Sinds de Verlichting bestaat het beginsel dat de soevereiniteit bij het volk ligt. Gekozen - en benoemde - ambtsdragers als dienaren van het volk. Wij leven nog in de middeleeuwen. Wij menen dat de soevereiniteit bij God ligt en de Koning uit naam van God over ons heerst. Waar mensen wel de Islam 'achterlijk' noemen omdat zij de scheiding tussen Kerk en Staat niet erkent, hebben wij feitelijk ook die scheiding niet, daar ons Staatshoofd door God uitverkoren is namens Hem te spreken. CDA, met als component de overblijfselen van de ARP, heeft niet veel op met Verlichtingsdenken en is behoudzuchtig. CDA-ers zien de samenleving nog steeds als een organische, waarin Kerk en gezin de hoeksteen vormt en Gods woord door de Koning wordt uitgesproken. Elke kans om van de monarchie naar een Republiek om te schakelen valt of staat met het succes van deze partij. En ook hier regeert de angst. Conservatieve partijen zoals het CDA zien de samenleving individualiseren en globaliseren. Traditionele verbanden zoals de buurt, Kerk en gezin ontbinden zich en dan is daar ook nog de Islam... Uit angst voor al deze veranderingen hamert men op het terugkeren naar beproefde waarden en deugden. En daar past het Koninghuis ook in. Weer is emotie en Angst de reden voor het in stand houden van de monarchie. En weer moeten we erop wijzen dat deze angsten ook in landen met een Republikeinse staatsvorm bestaan, zonder dat men daar de behoefte heeft terug te keren naar de monarchie.

  6. Trias Politica. De scheiding der machten is in ons land wat betreft de scheiding tussen Wetgever en Regering niet geheel strikt. Maar het fenomeen Koning maakt het allemaal nog wat troebeler. Formeel behoort de Koning tot de Regering. Toch is hij voorzitter van de Raad Van Staten, welke tot de rechtsprekende macht behoort. Vonnissen worden uitgesproken in naam van de Koning, welke tot de uitvoerende macht behoort. In de gerechtshoven hangt een portret van de Koningin, waar is de (schijn van) onpartijdigheid?

  7. Tenslotte: openbaarheid van bestuur. Wat binnen de ministerraad besproken wordt is niet openbaar. Toch gaat het hier om benoemde dan wel gekozen mensen en hebben zij daardoor democratische legitimatie. Wat in het geheel niet transparant is zijn de gesprekken tussen de premier en de Koning. Omdat deze laatste geen democratische legitimatie heeft en hetgeen hij zegt niet controleerbaar is heeft de constitutionele monarchie een democratisch deficit. Dat omwille van de eenheid binnen het Kabinet de stukken van de ministerraad niet openbaar worden gemaakt is begrijpelijk. Dat er geen mededelingen worden gedaan over hetgeen de Koning aan onze premier mededeelt is een vreemde zaak, die voortvloeit uit diens onschendbaarheid. Geheimhouding is waar het Koninghuis op rust.

    Het is jammer dat ondanks zoveel goede redenen tegen een monarchie er nog steeds draagvlak voor dit instituut blijft bestaan. Is het Angst? Angst voor verandering, angst voor carrière? Angst is een sterke emotie, maar is geen goede grondslag voor het legitimeren van een monarchie. Sinds de Verlichting regeert de Ratio over de emotie. Of zijn we met zijn allen 'achterlijk'?





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander