Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
President?
Emma Westerling

Ik durf het hier bijna niet te zeggen, maar ik kom uit een uitgesproken Oranje-gezind nest. Ter verdediging kan ik aanvoeren dat het mij met de paplepel werd ingegoten. Telg uit een artsengezin, ouders VVD-stemmers en in goeden doen, vandaar. Toen ik klein was, huilde ik stiekem bij het Wilhelmus en kreeg een brok in de keel als de vlag werd gehesen. En natuurlijk zwijmelde ik lekker bij een koninklijke trouwerij op de tv. Eigenlijk niets mis mee, nu ik er nog eens over nadenk.

Enfin. De oranje-gezindheid is bij mij in de loop der jaren rap gesleten. Dat zal u allen verheugen. Nu denk ik dat bijna niemand ontkomt aan enige nuance in de loop van zijn leven ten aanzien van het koningshuis. Want als je ouder wordt en – als het goed is - gewoon eens na gaat denken over dit vreemde instituut, dan kan dat ook bijna niet anders.

Maar de huidige inflatie van het hof, komt natuurlijk vooral omdat de koninklijk boven ons gestelden veel fouten hebben gemaakt de afgelopen jaren. Dusdanig veel fouten, dat ze eigenlijk alle goodwill hebben verspeeld die ze ooit eens bezaten. Voor mij persoonlijk kwam de definitieve nekslag toen Mabel ten paleize verscheen. Deze juffrouw, die overigens door de bodyguards van Bruinsma, steevast 'de marmot' werd genoemd (ik hoop alleen vanwege haar tandjes) is gewoon heel verkeerd.

Sindsdien heb ik het wel gehad met het Koningshuis. Dat is eigenlijk heel rustig. Of dat nu automatisch betekent dat ik nu een vurig aanhanger van de Republikeinse gedachte ben geworden? Kijk, daar wringt hem de schoen. En daar wil ik het nu graag eens over hebben. Ik tob daar namelijk mee en zou dat graag eens voor willen leggen aan de redactie en de geachte lezers. Elke dag open ik met graagte de site van Pro Republica om weer een goed artikel te lezen van Lafeber of de redactie. Wat mij dan vooral opvalt in de teneur, is dat voor iedereen de republiek in zekere zin de nieuwe heilstaat lijkt. Of dan toch in ieder geval een wenselijker staatsvorm dan de monarchie.

Impliciet schijnt iedereen aan te nemen dat allerlei problemen dan van de baan zijn. Voor een deel is dat natuurlijk ook zo. Je bent dan bijvoorbeeld af van die mallotige ministeriële verantwoordelijkheid en waarschijnlijk valt het budget voor een gekozen president ook wat lager uit (alhoewel?).

Maar als ik me dan probeer voor te stellen hoe die republiek er dan wel uit moet gaan zien, overvalt mij steevast een grote droefheid. Want die president? Waar moet die vandaan komen? Als ik zoek naar mogelijke zwaargewichten voor die rol aan het politieke firmament, blijft mijn hemel angstig leeg. Ik hoor u zeggen, kom, kom, niet zo pessimistisch. Onder onze huidige politici, ministers en grote denkers is vast wel iemand te vinden die deze rol past en boven zichzelf uit zal stijgen. Ik ben daar niet zo gerust op. Wij worden geregeerd door dwergen (WimLex is helaas niet de enige dwerg) en uit die stoet van dwergen zullen wij hoogstwaarschijnlijk een dwerg kiezen, als het zover komt. De afgelopen decennia hebben ons geleerd dat we geregeerd worden door neo-liberale en sociaaldemocratische graaiers, leugenaars en van-het-volk-losgezongen heersers. Deze erfenis levert straks onze president op, ben ik bang.

Dat wetend, hoe gaan we daar nu 'mee om' om maar eens een psychologische term te hanteren. Hoe ziet Pro Republica dat?

Als ik voor mijn beeldvorming kijk naar het niveau van de ons omringende presidenten (oud en nieuw) word ik ook niet vrolijk. Het zijn of hele beperkte lui met een ongezonde hang naar glamour (Reagan, Sarkozy, Berlusconi), of ronduit oorlogszuchtige schurken (Bush, Obama). Bovendien zie je bij veel presidenten toch ook weer dat verwerpelijke monarchale trekje opduiken van overerving. Dat de zoon de vader 'opvolgt' hebben we gezien in de VS (Bush 1 en 2), in Korea (Kim-Il-Soeng en Kim-Jong-Il), in Syrië (vader en zoon Assad), in Congo (vader en zoon Kabila), in Chili (vader en zoon Frei), en nog niet zo lang geleden de familie Somoza in Nicaragua. Een republiek is dus niet per definitie van alle smetten vrij.

Ik ben dus niet zo gerust op onze hedendaagse democratische processen.

De enige republikeinse staatsvorm die enigszins bovengenoemde bezwaren zou kunnen omzeilen is de Zwitserse. In dit systeem kiezen de leden van de bondsraad jaarlijks uit hun midden een president voor een jaar. Dit lijkt me uitstekend. Het is net niet lang genoeg om gecorrumpeerd te raken door de macht en kort genoeg om de eventuele onkunde van de betreffende president aan het zicht te ontrekken. Of zie ik alles nu heel zwart?

Geachte mevrouw Westerling,

Veel dank voor uw brief. U stelt zeer elementaire maar relevante vragen, die wij zullen beantwoorden in een volgorde die niet geheel die van uw brief volgen. Maar dat zult u ons willen vergeven.

Om te beginnen moet er een veelgehoord misverstand uit de weg geruimd worden. De constitutionele monarchie is geen staatsvorm, maar een regeringsvorm. Nederland kent een gedecentraliseerde eenheidsstaat als staatsvorm met een constitutionele monarchie als regeringsvorm, zoals Duitsland bijvoorbeeld een bondsstaat is met de republiek als regeringsvorm. Als zodanig is Nederland veeleer te beschouwen als een pseudo-republiek, geen vlees, geen vis. Eigenlijk het omgekeerde van wat wij in de zeventiende eeuw waren: een republiek die vertegenwoordigd werd door erfelijke stadhouders. Dat was in die zin eigenlijk een soort pseudo-monarchie.

Dan in de tweede plaats even een klein beetje theorie. De republikeinse gedachte steunt op twee 'redelijkheids'beginselen:

Axioma 1:

Iedereen met politieke zeggenschap behoort gekozen te zijn.

Axioma 2:

Iedereen behoort aangesproken te kunnen worden op zijn of haar doen en laten.

In de perceptie van de moderne West-Europese burger worden deze twee beginselen in het algemeen als 'redelijk' beschouwd, en staan in feite aan de basis van onze bezwaren tegen de constitutionele monarchie als regeringssysteem. Wil men überhaupt over dit onderwerp met elkaar een gesprek kunnen aangaan, dan dienen deze twee axioma's door beide partijen aanvaard te worden. Is dat niet het geval, dan is iedere discussie op voorhand zinloos - niettemin: even goede vrienden.

Zoals u ziet is het tweede axioma min of meer geformuleerd als een kwestie van fatsoen. Een ander voor jouw doen en laten op laten draaien is niet alleen bestuurlijk ambigu (zoals onze ministeriële verantwoordelijkheid), maar het is vooral heel erg raar en bovendien onfatsoenlijk. Het is dan ook geen toeval dat Beatrix in haar interview met Dorien Pessers de ministeriële verantwoordelijkheid duidde als ministeriële bescherming. Het moge duidelijk zijn dat het woord 'bescherming' een geheel andere connotatie heeft dan 'verantwoordelijkheid'.

In het tweede axioma wringt 'm bij uw redenering de schoen. De voorbeelden die u aanhaalt betreffen presidenten en/of staatshoofden, die - hoe fout ook - in principe aangesproken kunnen worden op hun doen en laten. Berlusconi's recentste poging zich onschendbaar te laten verklaren is dan ook jammerlijk mislukt. Toegegeven, het lukt niet altijd, maar in beginsel, de basisidee is dus niet alleen dat de president gekozen wordt, maar ook aangesproken kan worden, afgerekend kan worden. Dat is in onze constitutionele monarchie voor ons staatshoofd in beginsel reeds uitgesloten. Mocht het Nederlandse volk een slechte president kiezen, dan kan hij daar niet alleen op aangesproken worden, maar er ook op afgerekend worden, met als resultaat dat hij of zij niet herkozen wordt, of, in het ergste geval, strafrechtelijk wordt vervolgd. Dat is - nogmaals - voor ons staatshoofd reeds constitutioneel uitgesloten. Dat maakt het verschil. De republikeinse idee is daarom ook een principiële gedachte, geen pragmatisch beginsel.

Voorts zijn de door u aangehaalde voorbeelden alle presidenten en/of staatshoofden met uitvoerende macht. Ofschoon het niet aan Pro Republica - of welke groepering dan ook - is om uit te maken wat voor soort republiek Nederland zou moeten worden (ceremonieel, uitvoerende macht, of - zoals u zelf reeds aanhaalt - presidentloos), is het gezien de structuur van het huidig Nederlandse bestel niet logisch over te gaan op een republikeinse regeringsvorm met een president die uitvoerende macht uitoefent.

Staatsrechtelijk zouden wij een vloeiender overgang kunnen maken naar bijvoorbeeld Duits of Israelisch model, waarbij de president wordt gekozen voor een bepaalde periode, en aangesproken kan worden op zijn of haar doen en laten, maar geen of nauwelijks politieke zeggenschap heeft. Eigenlijk een soort gekozen koning, maar dan zonder goddelijk mandaat en - uiteraard - niet erfelijk.

Dan noemt u de kosten. Ofschoon de kosten geen afgeleide zijn van de twee axioma's, hebben deze in de loop der tijd wel degelijk politieke zwaarte en betekenis gekregen. Geheel dankzij henzelf, overigens - maar dat terzijde. Of een gekozen president wellicht ook misbruik van bijvoorbeeld het regeringsvliegtuig zal gaan maken is niet te voorspellen, maar in elk geval zal hij of zij er op aan te spreken en af te rekenen zijn. Wat echter wél zeker is, is dat zulke abjecte privileges nooit zullen gelden voor de gehele presidentiële familie, zoals thans in Nederland helaas wel het geval is.

Tenslotte: we zullen - over links of over rechts - altijd te maken hebben met mensen. Feilbare mensen, die altijd gevoelig zullen zijn voor corruptie. Pro Republica realiseert zich terdege dat deze aspecten nimmer uitgebannen zullen kunnen worden, ook niet met de invoering van de republiek. Daarom is het republikeinse standpunt dan ook een principieel standpunt en niet te weerleggen met het pragmatische gegeven dat 'de mens in essentie nu eenmaal toch corrupt is'. Naar onze mening is niets 'nu eenmaal' het geval.

Pro Republica constateert dat de wijze waarop ons staatsbestel op het hoogste bestuurlijke niveau georganiseerd is onredelijk is, en dat het in elk geval beter kán - ook al was het om te beginnen maar 'op papier'. Op deze website wordt om het hardst geroepen dat het in elk geval beter kán, dus dan zouden we dat in elk geval moeten probéren na te streven. Het geeft naar onze mening geen pas om in de 21ste eeuw één enkele familie zichzelf een goddelijk politiek mandaat te laten verlenen, om hen vervolgens in constitutioneel onschendbare toestand overal mee weg te laten komen.

Pro Republica, Bob E1bracht





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander