Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Nóch Gorilla nóch Garnaal - deel 3
Kees Lafeber

Lees hier deel 1
Lees hier deel 2

Weitzel zelf heeft al tijdens zijn leven geprobeerd zijn gedachten over de koning publiek te maken. Iedere keer is dat mislukt. De lakeien rondom de gorilla waren even talrijk en machtig als tegenwoordig. In 1878 schreef de minister verbitterd 'de treurige ondervinding te hebben opgedaan dat men in Nederland veel kwaad kan zeggen van Jezus Christus, van den Heiligen Geest, zelfs van den goeden God, zonder dat iemand het U ernstig kwalijk neemt, maar het huis van Oranje staat enige sporten hoger in de openbare mening' (8).

Willem III beeldde zich in als hoogste admiraal en generaal van het land alles van militaire zaken af te weten. Daar hij de benoemingen, ontslagen en promoties zelf ondertekende, meende hij dat al die heren aan hem hun baan te danken hadden. Het belachelijke was dat hij ook nog meende van politieke zaken verstand te hebben. Hij was naar algemeen bekend een uitgesproken tegenstander van de grondwetsherziening die zijn vader nolens volens had aanvaard. Hij haatte Thorbecke en diens liberale grondwet en weigerde - nog in 1848 - de eed op die nieuwe grondwet af te leggen. Overigens heeft hij dat dat enkele maanden later toch gedaan. Op alle mogelijke manieren heeft hij verder geprobeerd een benoeming van Thorbecke, over wie hij altijd sprak als 'die professor ' (17), tot kabinetsformateur en regeringsleider te voorkomen. Overigens beledigde Willem, die door zijn eigen vrouw voor een 'bojaar' werd uitgemaakt (id.), niet alleen Thobecke zelf maar iedereen die liberaal dacht (en dat waren nogal wat politici in zijn tijd). Willems grote ideaal was Willem I. Hij wilde op gelijke wijze als zijn grootvader in een zeer persoonlijke stijl regeren (19). Willem garnaal heeft het dus niet van een vreemde.

Hoewel Oranje zich ook toen al wijs maakte dat 'hij nooit, ja nooit genoeg voor Nederland kon doen' - waar hebben we zoiets de laatste tijd meer gehoord ?'- lustten de socialisten hem rauw. In Recht voor Allen (RvA) noteerde hun voorman Domela Nieuwenhuis wat Willem iedere afgelopen week voor zijn salaris allemaal had gedaan. Ik laat het privé leven van meneer hier zoveel mogelijk buiten beschouwing niet omdat deze niet relevant zou zijn - het is dat het juist wel, evenals nu - maar simpelweg uit ruimtegebrek. Trouwens, Weitzel legt zch zelf ook beperkingen op.

Zo had ik bijvoorbeeld graag willen weten hoeveel 'grote en kleine processen wegens majesteitsschennis' er zijn geweest en wat de inhoud van 'de opruiende pamfletten' precies is geweest. Toen er in RvA In 1886 geschreven werd over 'aanhankelijkheidsbetuigingen voor een koming die zo weinig werk van zijn baantje maakte', werd Domela tot één jaar gevangenisstraf veroordeeld. Volgens Van 't Veer is Roorda van Eysinga toen in RvA begonnen artikelen over Willem te schrijven die al spoedig in een anonieme brochure 'Uit het leven van koning Gorilla' werden uitgegeven. Het pamflet heeft een onmiskenbare invloed uitgeoefend op het volk en veel 'bekeerlingen' tot de republikeinse zaak opgeleverd.

Niemand had volgens Weitzel (27) een hogere dunk van het koningschap dan Willem III, dat 'meer is dan een Menschelijke instelling'. De stelregel was dat, wanneer de koning heeft gesproken, iedereen zijn mond heeft dicht te houden. In 1875 schreef Weitzel o.a.in een karakterschets: 'hoewel hij sedert 26 jaren Constitutioneel Koning is, heeft hij nog steeds de meest autocratische begrippen en neigingen. Er is één idée fixe altjd heerschende bij hem: hij is steeds beducht dat men de hand zal uitsteken naar zijne prérogatieven en hiertegen waakt hij met de meest angstvallige volharding maar dikwerf ook op de meest kleingeestige wijze. Wat een inderaad Constitutioneel eel denkend koning niet zou hinderen krenkt den autocratisch gezinden Willem III. Zijne prerogatieven en in verband daarmede den eerbied die men hem verschuldigd is, liggen hem vooral aan het hart. De aanvallen van toorn worden opgevolgd door opwellingen van goede luim maar dan moet de toorn niet opgewekt zijn door vereende krenking van het Ik des konings. De prikkelbaarheid en zijn autokratische neigingen schijnen met de jaren toe te nemen. Iemand die zóó hoog staat als hij meent te staan erkent niet gemakkelijk dat hij ongelijk had. De koning heeft heeft de overtuiging dat zijne ministers eigenlijk niets zijn dan zijne dienaren. De Wet op de Verantwoordelijiheud der ministers hoort hij zeer ongaarne noemen maar dat heeft er hem niet toe kunnen brengen de ministers te erkennen als zelfstandige raadslieden der Kroon'. Hij bediende zich gaarne van de uitdrukking: 'Nederland en Oranje zijn een' maar dat kwam hierop neer dat 'Nederland in Oranje opgaat' (46-50).

Ik kan zo doorgaan. De dagboeken van Weitzel bevatten interessante informatie, die was deze in zijn tijd bekend geweest onvoorwaardelijk tot het toen al verdwijnen van de monarchie zou hebben geleid. De woede van het volk bleef nu beperkt tot 'die ellendige socialisten' die op de derde maandag van september in 1884 het succes boekten dat gorilla niet de vergadering van de Staten-Generaal durfde openen (171-2).

Ik durf hier nauwelijks nog te verwijzen naar een studie 'Twee keizers' van Weitzel in De Gids van 1878, geschreven naar een artikel van de koningin Sophie in de Revue des Deux Mondes: 'Les derniers Stuarts' over de ziektebeelden bij de tsaren Peter III en Paul I. Deze 'twee keizers' zijn door Weitzel als 'parallellen' van Willem Gorilla neergezet Ter verduidelijking: Paul I had twee dochters Anna, die gehuwd is geweest met Willem II en Katharina, wier dochter Sophia, de eerste echgenote van Willem III was. Geen fraaie famiilie, al met al.

Pro Republica wil geen koning Garnaal en zeker niet een die niet anders is dan een gekrompen koning Gorilla.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander