Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  

Mythen
Bob Elbracht

Herfried Münkler

Herfried Münkler

Het is een opvallend feit dat Duitsland na de val van de monarchie als gevolg van de Eerste Wereldoorlog veel belangstelling heeft voor bijvoorbeeld de Nederlandse monarchie. In het algemeen wordt aangenomen dat de verdwenen romantiek en pracht & praal rond het koningschap een onverminderde aantrekkingskracht heeft en dat zou die interesse vanuit zo'n kille republikeinse staat moeten verklaren. Nu is het inderdaad zo dat Pro Republica nieuws over het Nederlandse koningshuis vaak eerder uit de Duitse media verneemt dan bij onszelf, maar daar zijn andere - veel plausibeler - verklaringen voor denkbaar.
Het bejubelde boek Die Deutschen und ihre Mythen van de filosoof Herfried Münkler biedt een interessante alternatieve kijk op de politieke werkelijkheid. Interessant aan de visie van de Berlijnse hoogleraar is, dat hij meent dat er zelfs een essentiële behoefte aan mythes zou bestaan, die als zodanig niets van doen hebben met het luisterrijke uiterlijke vertoon. In laatste instantie, zo betoogt Münkler, zou een tekort aan nationale mythen zelfs een politiek conservatisme in de hand kunnen werken.

 

Als spectaculair voorbeeld geeft Münkler het Nibelungenlied, dat in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog als rollenpatroon model zou hebben gestaan voor de alliantie tussen Duitsland en toenmalige Oostenrijkse dubbelmonarchie. De tragiek van deze wereldbrand brengt Münkler in verband met de gestileerde kameraadschap tussen de Bourgondische koning Günther en zijn trouwe makker Hagen. Nadat rijkskanselier Van Bülow verwees naar deze romantische Nibelungen-trouw, zou deze op mythologische leest geschoeide vriendschap met het buurland rechtstreeks tot de aanval op Servië hebben geleid. Münkler benoemt dit politiek-mythologische amalgaam als een 'esthetisering van de politiek'.
Het is lastig te beoordelen of er daadwerkelijk een oorzakelijke relatie bestaat tussen Van Bülows verwijzing naar de mythe van het 13e eeuwse heldenepos en het uitbreken van de oorlog, maar anderzijds zijn er wel overtuigend veel aanwijzingen dat monarchen van toen en nu, vanwege het ontbreken van een modern democratisch mandaat, vrijwel altijd hun toevlucht nemen in een metafysica van hetzij een mythologische dan wel religieuze vertelling, of beide. Waar de gestileerde vertelling als model weliswaar een mythologische - maar toch nog betrekkelijke aardse - glans verschaft en daardoor politiek-ideologisch nog redelijk neutraal kan fungeren, daar claimt de monarch rechtstreekse politieke legitimiteit door zichzelf goddelijk uitverkoren te verklaren.

 

Hagen werpt de Nibelungenschat in de Rijn

Hagen werpt de Nibelungenschat in de Rijn. (P. von Cornelius, 1859)

Omdat Duitsland volgens Münkler zijn nationale mythen inmiddels bijna allemaal opgebruikt heeft, zou dat een verklaring kunnen zijn voor hun belangstelling voor de vertelling van de Nederlandse monarchie, die op haar beurt ook weer terugvalt op en verwijst naar eigen mythen. Behalve dat ons huidige staatshoofd naar eigen zeggen 'bij de gratie Gods' over ons regeert, verwees bijvoorbeeld Stadhouder Willem V door zichzelf 'Willem Batavus' te noemen naar de lokale bevolking in onze Rijndelta ten tijde van het begin van de jaartelling, en waarover het verhaal gaat uitzonderlijk dapper1 te zijn geweest. In de ontstane vertelling werden zij zogezegd van lieverlee omarmd als 'de eerste' Nederlanders.
En zelfs nu nog, bijvoorbeeld tijdens kamerdebatten over het koninklijk huis, menen sommige politici2 mevrouw Van Amsberg in verband te moeten brengen met de vertelling over de Nederlandse onafhankelijkheidsstrijd tegen Spanje. Het is van groot belang dat wij ons realiseren dat hier geen historische verwijzing wordt gemaakt naar de tachtigjarige oorlog, maar een metafysisch fundament wordt gecreëerd voor het hedendaags koningschap.
De consequentie voor ons als republikeinse beweging is dat wij dan niet zozeer moeten wijzen op de ontbrekende historische en genetische verbanden, maar veeleer op de mythe die in stand gehouden wordt. Die historische en genetische mankementen zijn weliswaar verifieerbaar en evident, maar gewoonweg niet relevant omdat hier - om met Münkler te spreken - een esthetisering van de geschiedenis3 plaatsvindt.

 

Bij de buitenparlementaire oppositie die de republikein pleegt wordt te vaak de nadruk gelegd op uitsluitend het desacrificeren van het koningschap. Ofschoon dat misschien ook wel het gemakkelijkst en meest voor de hand liggend is met een politiek vederlichte troonopvolger als Willem-Alexander, is het vooral de metafysische component van de mythe die het gekroonde hoofd omfloerst, waar wij op subtiele wijze een antwoord op zullen moeten formuleren. Waar de overtuigde monarchist ons veelal een 'gebrekkig historisch besef' verwijt, daar bedoelt hij niet te verwijzen naar de nationale geschiedschrijving, maar naar de hardnekkige republikeinse weigering de mythe - zijn persoonlijke esthetisering van de vertelling - te willen onderschrijven. Münkler noemt het weliswaar niet met zoveel woorden, maar dit is precies het mystieke aspect dat iemand als Walter Bagehot als voorwaarde stelt voor de instandhouding van de hedendaagse constitutionele monarchie. Aan ons dus de taak het koningschap te ontmythologiseren door het onophoudelijk in een zo fel mogelijk daglicht te plaatsen.

 

Herfried Münkler, Die Deutschen und ihre Mythen. Uitg. Rowohlt, € 24,90

 


1 O.a. Tacitus beschrijft de Bataven als 'de moedigste van de stammen in het gebied' (De origine et situ germanorum).
2 Hero Brinkman van de PVV sprak op 30 juni 2008 de volgende raadselachtige woorden 'De Partij voor de Vrijheid is koningsgezind. Koningin Beatrix belichaamt de vrijheidsstrijd tegen de Spaanse overheersing'.
3 Niet te verwarren met het fasseuren van de geschiedenis; daarbij gaat het niet zozeer om esthetisering, alswel om platte vervalsing.




ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander