Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Horror Vacui
door Bob E1bracht

Inleiding

'Het zou best wel eens druk kunnen worden', zo werd het publiek voorgehouden. Ton Biesemaat en ik spraken dus af tijdig aanwezig te zijn. In totaal hebben wij ruim negen uren op de openbare tribune doorgebracht, twee maal onderbroken door een schorsing. Met de voorspelde drukte viel het overigens wel mee: de twee tribunes aan de rechterzijde waren geheel en al gereserveerd voor groepen scholieren en bejaarden, die elkaar in hoog tempo afwisselden. Gedurende de eerste uren schat ik dat van de eerste drie tribunes ongeveer tachtig procent bezet was. Na de avondschorsing was dat gekrompen tot minder dan de helft. Er was wat pers aanwezig plus een enkele zonderling met oranje sjerp en bijbehorende trui, die ik eigenlijk op iedere gelegenheid aantref bij debatten over het koninklijk huis.

Ofschoon het debat door de NOS belangrijk genoeg gevonden werd om rechtstreeks uit te zenden, leek het ons toch beter ter plaatse aanwezig te zijn, want een camera registreert uit de aard der zaak bij lange na niet wat men in de zaal zelf ervaart. Een camera heet objectief te zijn, maar de keuze van de regie is dat natuurlijk nimmer; en datzelfde geldt uiteraard voor mijzelf: dit verslag is geschreven en bezien door een nadrukkelijk republikeinse bril en als zodanig evenmin objectief. Nu heb ik überhaupt niet zoveel boodschap aan objectiviteit, want met name in kwesties als het koninklijk huis buitelt sowieso alleen maar een veelheid aan parlementaire subjecten over elkaar heen. Voorts zal dit artikel tevens een persoonlijke confessie worden, in mijn republikeinse 'loopbaan' heb ik immers ook een ontwikkeling doorgemaakt, waarbij dit debat een tweede markeerpunt zette.

Het debat

Ter zake nu. Inhoudelijk was het in grote lijnen te voorspellen: de linkerflank zou wat kritische vragen stellen, waarbij de PvdA als coalitiegenoot – en niet alleen om die reden – een beetje standpuntloos zou gaan zweven. Politiek rechts, voor zover nog vertegenwoordigd, zou zich in plaats van liberaal in letterlijke zin meer als opportunistisch-neoconservatief opstellen. Christelijk rechts, waartoe ik in dit verband gemakshalve ook maar het CDA reken, zou het regeringsbeleid nagenoeg geheel ondersteunen. Als ongeleid projectiel zou de PVV hier een beetje tussendoor fietsen, zoals later ook zou blijken uit de combinatie van scherpe kritische vragen met wonderlijke oranje-aanhankelijke prietpraat. Deze verwachtingen kwamen ook min of meer uit.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: het verschil tussen de meest progressieve flank en de uiterst behoudende kleine christelijke fracties was het verschil tussen niks en helemáál niks. Wij beloofden u te vertellen of onze volksvertegenwoordiging de wil van het volk – althans, in onze perceptie, aan de hand van de ontstane sfeer de afgelopen weken – wel voldoende tot uitdrukking bracht. Daarover kan ik heel kort zijn: neen, dat doen zij niet. Bij lange na niet zelfs. Het debat wordt plichtmatig gevoerd, zonder enige bevlogenheid, hier en daar zelfs een beetje angstig, en bovendien ingeperkt door de geldende procedures. Kamervoorzitter Gerdi Verbeet staat hoogstens twee interrupties toe, waardoor thema's niet uitputtend bediscussieerd kunnen worden. De premier – Heer en Meester in het ontwijken van lastige vragen – heeft dus eigenlijk maar één opgave: twee maal antwoorden zonder iets te zeggen en hij gaat weer vrijuit, op naar de volgende vraag. Zo ging het er aan toe, dit was – procedureel – de rode draad gedurende het gehele debat. Op deze wijze kon het gebeuren dat bijvoorbeeld de zeer relevante vraag naar het waarom van de stichting tussen de prins en het vastgoedproject in Mozambique inhoudelijk niet verder kwam dan het klungelige 'omdat het beter is'.

Voorts, wat de televisiekijker niet ziet, is de algehele lamzakkerigheid, de weergaloze desinteresse, het onophoudelijk heen-en-weer lopen, in en uit de kamer, de lacherige onderlinge theekransjes van kamerleden die uit kennelijke verveling bij elkaar op visite gaan. Wat u niet ziet, is de gloeiende trots van de premier als voor de tweede termijn de pers de kamer betreedt, en de misselijkmakende ijdelheid van met name Boris van der Ham (D66), die zich gedraagt alsof hij in een circuspiste staat en uitsluitend met zichzelf bezig is en pathetisch gesticulerend vrijwel onophoudelijk het publiek bespeelt.

Discrepantie 1

Op een zeker abstractieniveau is er sprake van twee discrepanties, waarvan ik u melding wil maken. De eerste betreft de wil van de Nederlandse burger en datgene wat daarvan tot uitdrukking gebracht wordt door hun vertegenwoordigers in de Tweede Kamer. Het is te vergelijken met een toerist die op de Atheense vlooienmarkt een souveniertje wil kopen en gaat afdingen: dan heb je enerzijds de aanvankelijke vraagprijs tegenover anderzijds het bod, en daar tussenin – want daar gokken beiden op – de uiteindelijke koopprijs. Vasthouden aan het bod heeft meestal geen zin, tenzij dat zich reeds in de buurt van een acceptabel verkoopbedrag bevindt. In dat geval kan de verkoper comfortabel vasthouden aan zijn vraagprijs. Welnu, dit is gisteren gebeurd, dit was de inhoudelijke rode draad van het debat. Pleit Balkenende bijvoorbeeld voor de constitutionele monarchie, dan bieden Van Raak (SP), Van der Ham (D66) en Brinkman (PVV) een ceremoniële monarchie, en na de twee toegestane interrupties is de uitkomst dat alles blijft zoals het is. Het woord 'republiek' is in die ruim negen uren welgeteld één keer gevallen. Zelfs de herhaalde vraag van Van Raak en Van der Ham of de premier bereid zou zijn het systeem van de constitutionele monarchie ten principale te bediscussiëren verzandt op deze wijze in een beangstigende totale leegte. Bovendien was het ook nog eens de verkeerde vraag - namelijk de bereidheid van de premier het koningschap te depolitiseren - in plaats van de vraag om een fundamenteel debat aan te gaan over de republiek.
En precies op dit moment wordt het schimmig: we weten niet of Van Raak, Van der Ham, Brinkman en Van Gent (GL) eigenlijk de republiek willen – ze zeggen het in elk geval niet. Het ontaardt in een goedkoop soort handjeklap, alsof op voorhand reeds vaststaat dat er immers tóch niet meer uit te halen valt. Wat er gezegd wordt riekt naar verkeerde motieven. Het is bepaald akelig om een van oorsprong republikeinse partij als de SP te horen onderhandelen quasi in het belang van de premier. 'Nederland is een democratie, maar wil tegelijk daarin een monarchie'. Dat is gewoonweg niet waar: Nederland heeft nooit gekozen voor een monarchie. Uit de algemeen indifferente houding van de doorsnee-burger ten aanzien van ons monarchaal stelsel mag en kan niet worden afgeleid dat Nederland er dus voor gekozen heeft. Als ik uit louter onverschilligheid mijn tanden niet poets en te lui ben om naar de tandarts te gaan, dan is daarmee nog lang niet gezegd dat ik doelbewust kies voor een kunstgebit - ofschoon het er in laatste instantie vermoedelijk wel op uit zal draaien. Van der Ham haalde bijvoorbeeld de motie Kolfschoten uit de mottenballen door voor te stellen om de rol van de koning bij kabinetsformaties voortaan aan het parlement over te laten. Hoewel deze motie in de jaren zeventig is aangenomen, is het als een eenmalig experiment jammerlijk mislukt. Deze aangenomen, maar nooit uitgevoerde motie wordt thans door het monarchale kamp, waartoe ik sinds vandaag de SP ook reken, aangegrepen en opzettelijk verkeerd geïnterpreteerd als zouden wij gekozen hebben voor de koning die de formateur aanwijst. Neen, zo zit het niet. Iets nalaten wil niet zeggen dat je daarmee kiest voor het tegenovergestelde. Kiezen is een mentaal uitgedrukte wilsact, een bewuste daad die gestalte geeft aan een geprononceerde wil, terwijl het passieve onverschil de werkelijkheid op zijn beloop laat,- alle existentialistische nooduitgangen ten spijt. Het wordt zelfs met zoveel woorden gezegd, waarbij de motivering min of meer als volgt luidt: 'Ons voorstel om het koningschap te depolitiseren is in úw belang, ú wilt de monarchie en ons voorstel zou zelfs wel eens de monarchie op termijn kunnen redden'. Dan is het gemakkelijk voor de premier om zich eruit te wurmen. 'Wilt u een broodje zonder kaas of een broodje zonder ham?' 'Nou, als u het niet erg vindt, dan houd ik het wel op mijn huidige broodje zonder kaas'. De ene nikserigheid als alternatief voor de andere nikserigheid, met als resultaat inderdaad: niks.

Discrepantie 2

De tweede discrepantie geldt de media. Ruim negen uur – excusez le mot – geouwehoer, want dat was het, samengevat in een kolommetje van oranjeslippendrager Jan Hoedeman geeft onmogelijk de werkelijkheid weer. Ook Ferry Mingelen, die spreekt van een 'fel debat', doet de werkelijkheid bepaald geen recht. Integendeel zelfs. Wat voor ons van belang is, is de sfeer, het proces van de zitting, en niet het resultaat. Wat telt is de reis, en niet de bestemming. Het is net als bij een achtbaan: beschrijft men het karretje als een vervoersmiddel dan brengt het je van A naar A, maar de interessante werkelijkheid zit 'm nu juist in de rit. In deze beeldspraak uitgedrukt was dit debat een transport van A naar A over een geheel vlakke ondergrond, zonder enige scherpe bocht, laat staan een looping. Strikt genomen van A naar A', waarbij A' naar schatting een nanometer van A was verwijderd. Kortom, helemaal niks. Maar wat doet de media? Die zet het vergrootglas op A' en doet vervolgens voorkomen alsof er ik-weet-niet-wat allemaal gebeurd zou zijn: 'De premier snoeit in de vliegkosten!' juichen de krantenkoppen. Als Willem-Alexander in Mozambique zijn vuilnisbak buiten het hek zet – gesteld dat hij dat ooit zou doen – dan zou de pers melden dat de kroonprins actieve voedselhulp geeft. Excusez encore le mot: gelul. De metafoor 'snoeien' verwoordt op geen enkele wijze wat er zich in de procesmatige werkelijkheid afspeelde. De premier snoeit helemaal niet. Het enige wisselgeld dat hij van mevrouw Van Amsberg meekreeg zijn twee armetierige muntjes die hij achteloos de Kamer inwierp: hij is bereid de privé-vliegreisjes en het schenkingsrecht te beperken tot de drie uitkeringsgerechtigden. (PvdA'er Timmer: 'Wat is het verschil tussen het koninklijk huis en de koninklijke familie?'). Dit, dames en heren, dit was het niveau en de volledige buit van ruim negen uur nikserig gedram, gezeur en geouwehoer. Meneer de premier wacht thans af hoe de Kamer hierop zal reageren. Onze helden.

Twee sfeerschetsen

Twee scènes wil niet ongenoemd laten. Het urenlange obscurantistische gezaag ter verdediging van de constitutionele monarchie van Balkenende zal ik u besparen.

Scène 1. Hero Brinkman stelt voor de drie uitkeringsgerechtigde koninklijke hoogheden ook maar eens gewoon belasting moeten gaan betalen. Om u een idee te geven vanuit welke zieke gedachte dit gepareerd wordt: Balkenende meent dat een 'brutering' van de uitkeringen zinloos is, want de nettobedragen zullen sowieso gelijk moeten blijven. Met andere woorden, zou de koningin belasting gaan betalen (quod non), dan zou dat alleen maar duurder worden, omdat het brutobedrag dan dienovereenkomstig omhoog zou moeten, want mevrouw Van Amsberg zou netto hetzelfde moeten overhouden. Van 20% mindering is al helemaal geen sprake, want dan 'zou ons staatshoofd eenzelfde percentage minder haar taken kunnen vervullen'. Ik vergeef het u als u mij niet gelooft, maar op deze wijze wordt er wérkelijk gedacht, geredeneerd en gesproken.

Scène 2. Balkenende legt uit dat de belastingontwijkende trusts van prinses Christina van paleis Noordeinde naar elders zijn verplaatst en daarmee tegemoet is gekomen aan de wens van de Kamer. De camera zoomt in op de premier, die met neergeslagen ogen en zijn gedachten reeds op het volgende onderwerp zijn bladzijde omslaat. Ton Biesemaat kijkt mij vol ongeloof aan, en gebaart naar de Kamer. Wat u op televisie niet ziet, ruikt en voelt is dat er op dat moment helemaal niemand - maar dan ook écht niemand - ook maar één vin verroert. Schaapachtig, neuspeuterend, over de kin krabbelend, onderling giechelend laat het flegmatieke parlement apathisch het onderwerp passeren. Inhoudelijk kwam men überhaupt niet verder dan wat staatsrechtelijk geneuzel op de vierkante millimeter over hoe de ministeriële verantwoordelijkheid zich als abstracte afgeleide zou kunnen verhouden tot een rechtspersoon als een stichting. En daarmee was de kous af. Schijn, daar was het iedereen om te doen, louter schijn. Waar wij het wel uit zouden willen schreeuwen, daar wordt een zwerende etterpuist bedekt met een (héle dure) foundation, en Klaar is Kees. Opgelost.

Wat nu?

De discrepantie tussen de publieke opinie en wat ervan overblijft bij de gekozen volksvertegenwoordiging is evident en een deceptie die zijn weerga niet kent, zoveel is duidelijk. En de media maken er een potje van. Zij doen voorkomen alsof het er fel aan toe ging, alsof de monarchie ter discussie gesteld werd en stellen de premier voor als een voortvarend regisseur, die ondanks zijn behoudende politieke bloedgroep toch ingrijpt en snoeit. Niets is echter minder waar. Goed dan: de voorgestelde beperkingen op de privé-vliegreisjes en het schenkingsrecht betekenen in het allergrootste historische perspectief twee microstapjes die weer eens gezet zijn en dragen inderdaad bij aan de onvermijdelijk steeds verder eroderende monarchie, maar doen op geen enkele wijze recht aan wat de Nederlandse burger op dit moment wil. In het hier en nu, in de democratische werkelijkheid zoals die zich thans heeft ontwikkeld, is het resultaat van het debat gelijk aan nul.

De afgelopen jaren heb ik vaak genoeg in de media gezegd genoegen te zullen nemen met een ceremonieel koningschap. Als de politieke angel er maar uitgetrokken zou worden, dan zou ik reeds dik tevreden zijn. Tot het moment dat ik in Brussel sprak met Prof. Bart Maddens van de Universiteit van Leuven. Deze politicoloog maakte mij voor het eerst duidelijk dat een overstap naar een ceremoniële monarchie er onvermijdelijk op uit zou lopen dat de bevoorrechte familie dan volledig onkwetsbaar zou worden, met als gevolg dat we dan helemáál nooit meer van die lui af zouden komen (merk op dat precies dit het 'extreemste' voorstel was dat tijdens dit debat werd gedaan). Tot op dat moment beschikte ik alleen nog maar over een emotioneel argument tegen de ceremoniële monarchie, maar nu had ik dan eindelijk een rationeel argument in handen. Hoewel ik probeer in latere publicaties dit goed te maken, wordt mij deze 'jeugdzonde' bij debatten nog altijd ingewreven.

Gisteravond laat wandelden wij naar Centraal Station en al pratend kwamen Ton Biesemaat en ik tot de volgende conclusie: van deze mensen, of die nu in het parlement zitten, oppositie voeren dan wel coalitiegenoot in een regering zijn, is helemaal niets te verwachten als het om de totstandkoming van de republiek gaat. Ik weet het, ikzelf ben degene die jarenlang heb geschreven en betoogd dat wij partijpolitiek neutraal moeten zijn en dat een republikeinse politieke partij onhaalbaar is. Dat kan misschien wel zo zijn, maar ik zie nu werkelijk geen andere oplossing. Hoe moeilijk het ook zal worden,- als de Republiek Nederland ons ernst is, dan zullen we wel moeten. Ik ben óm, en bied u bij dezen mijn verontschuldigingen aan voor mijn jarenlange koppige pleidooi tegen de oprichting van een republikeinse politieke partij. Ik zie nu in dat het niet anders kan.

Dus: laten we op korte termijn elkaar ergens ontmoeten en van gedachten wisselen. De tijd dringt.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander