Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Dooie mus
de webredactie

Nederland is een monarchie. Om héél precies te zijn: een constitutioneel-parlementaire contractmonarchie. Een hele mond vol, voor wat feitelijk inhoudt: aan het hoofd van onze staat hebben wij een koning, die een contract heeft gesloten met de bevolking, die wordt vertegenwoordigd door het parlement, en in dat contract worden de wederzijdse vrijheden gewaarborgd door middel van een constitutie. In de historische ontwikkeling van onze democratie ontstaat de indruk dat het een niet-aflatend getouwtrek is om de macht en soevereiniteit tussen parlement en koning. Laatstgenoemde, die als oorspronkelijk alleenheersende monarch de macht uitoefende, wordt daar langzaam maar zeker steeds meer van ontnomen tot het moment dat er helemaal niets meer van overblijft. Met het moment dat alleen nog maar een ceremoniële schil resteert is de allerlaatste fase in de levenscyclus van de monarchie bereikt: de koning bezit dan formeel geen enkele politieke macht meer en vervult alleen nog maar ceremoniële taken. Pro Republica meent dat, vóór dat moment zich aandient, de afslag naar de republiek genomen dient te worden omdat wij anders helemaal nooit meer van de monarchie afkomen. Tot zover niets nieuws, want dit wist u allemaal al.

Eén van de meest pregnante uitdrukkingen van de politieke macht is de rol die het staatshoofd vervult direct na de Kamerverkiezingen. De koning wijst dan namelijk de formateur aan, die leiding gaat geven aan de onderhandelingen bij het vormen van een nieuwe regeringscoalitie. Dat proces is misschien wel belangrijker dan de verkiezingen zelf, want gedurende die onderhandelingen wordt de feitelijke macht voor de volgende vier jaren geformeerd. De politieke kleur van zo'n formateur is significant voor dit alles-bepalende moment waarop de komende politieke macht gestalte krijgt. De ironie wil, dat de keuze van de formateur in onze democratie wordt overgelaten aan iemand die zelf nooit gekozen is; sterker zelfs: dat de koning de formateur aanwijst heeft geen enkele constitutionele basis. Het is niet meer dan een gewoonte om na de verkiezingen deze betekenisvolle klus aan de koning over te laten.

Zoals volgens voornoemde historische lijnen te verwachten is, werd deze rol in 1971 aan de orde gesteld door de toenmalige Tweede Kamer. Er werd een motie over ingediend, waarin werd voorgesteld de Kamer voortaan de formateur te laten aanwijzen en benoemen. Deze motie Kolfschoten is zowaar aangenomen, maar is na een eenmalig experiment jammerlijk mislukt en verviel men weer in de oude gewoonte om de koning hier weer bij te betrekken. In de aanloop naar de komende verkiezingen van 9 juni is deze motie echter weer uit de mottenballen1 gehaald en gedebatteerd over de vraag of het volgende parlement na de verkiezingen alsnog zelf de formateur zou moeten aanwijzen. Immers, het versgekozen parlement zit er dan in de nieuwe verhoudingen en zou dan uitstekend in staat moeten zijn haar eigen onderhandelaar voor de komende coalitiebesprekingen aan te wijzen. Het voorstel bestond in grote lijnen uit twee componenten:

  1. De Kamer voert een discussie over de betekenis van de verkiezingsuitslag.

  2. De Kamer wijst vervolgens na dat debat een formateur aan, die daarop aan de slag gaat.

Omdat het niet om een wet gaat, maar om een reeds aangenomen motie, was er alleen maar een wijziging nodig voor het Reglement van Orde. Er was niet eens een debat met de bewindsvoerders voor nodig, het was alleen maar een interne kwestie, waarmee het parlement een grotere mate van transparantie tijdens het formatieproces zou kunnen bewerkstelligen en zichzelf meer macht zou geven. Nu zou je zeggen: eitje. Natúúrlijk wil de volksvertegenwoordiging de ongekozen - van oorsprong alleenheersende - monarch deze taak uit handen trekken, natúúrlijk wil het parlement meer macht.

Wie de moeite heeft genomen de eerste termijn van het debat helemaal te lezen, merkte dat onze volksvertegenwoordiging - op z'n zachtst gezegd - nogal kopschuw op het voorstel reageerde. Er werd hier en daar wat geamendeerd en een tweede termijn volgde op 20 april. Wie er zin in heeft kan hier die gehele tweede termijn nalezen. Maar behalve die amendementen bemoeide plotseling de vice-president van de Raad van State zich er mee, die er fijntjes op wees dat 'het Reglement van Orde van de Tweede Kamer geen extern bindend effect kan hebben', wat zoveel wil zeggen als: de Kamer kan wijzigen wat ze willen, maar buiten de Kamer hoeft niemand zich daaraan te houden. En dan blijken de indieners van het voorstel die mening te delen: een eventueel aanwijzen van een formateur zou niet meer betekenen dan een advies aan de koning.

 

Om een einde te breien aan dit stroperige verhaal, wat er overeind is gebleven van het voorstel is alleen het eerste punt: 'In de eerste vergadering na de verkiezingen mag de Kamer beraadslagen om de betekenis van de verkiezingsuitslag vast te stellen en zo richting te geven aan de kabinetsformatie'. Het moet niet, maar kán. Het is namelijk nóg verder afgezwakt, omdat voorafgaand aan het debat de Kamervoorzitter met de beoogde fractievoorzitters overleg zal voeren over de wenselijkheid van zo'n debat. Dit voorstel - dames en heren republikeinen - dit voorstel is afgelopen dinsdag aangenomen, namelijk dat de Kamer het recht heeft om - als zij dat wenst - te debatteren over de betekenis van de verkiezingsuitslag. Van het aanwijzen, laat staan benoemen van een kabinetsformateur is inmiddels geen spoor meer te bekennen.

Napraten is zo ongeveer wat iedereen doet de dag na de verkiezingen en dat geldt met name voor het nieuwe parlement; er is geen enkele reden om de Kamer formeel toestemming te geven voor iets dat zij allang mocht. Als zij behoefte hebben aan een intern debat over 'de betekenis van de verkiezingsuitslag', dan plannen ze dat en doen het gewoon. Punt. Zo simpel is dat. Net zomin als dat u op een brief van uw gemeente zit te wachten waarin staat dat u in uw eigen tuin mag lopen, hoeven er twee debatten gevoerd te worden over een onderwerp dat ons geen millimeter dichterbij een transparanter politiek bestel brengt. En trouwens, wat was er de reden van dat de lakei Tjeenk-Willink zich er plotseling meende mee te moeten bemoeien? Is hij soms door Mevrouw Derzelve er op afgestuurd om de dames en heren parlementariërs te verstaan te geven dat zij zich sowieso tóch niets van hun eventuele aanbeveling aan zou trekken?

Andermaal zijn wij getuige van schandalig machtsbeluste bemoeizucht van een vreemde mevrouw in een parlementair-democratisch bestel, tegenover de geïntimideerde knikkende knieën van onze volksvertegenwoordiging. Opnieuw zullen na 9 juni ruim twaalf miljoen kiezers zich noodgedwongen laten beledigen doordat iemand - die niets met welke democratische notie dan ook wat van uitstaan heeft - achter gesloten deuren op eigen houtje de persoon aan zal wijzen die het meest kritieke en precaire moment van machtsvorming in ons land zal leiden, zonder dat daar enige grondwettelijke basis voor bestaat. Wederom zullen al die kiezers met lede ogen moeten aanzien hoe die formateur uitsluitend zal rapporteren aan die vreemde mevrouw en zijn lippen stijf op elkaar houdt tegen pers en volksvertegenwoordiging.

En het nieuwe parlement? Dat discussieert - maar alleen als ze d'r zin in hebben.

 

 


1 Lees hier alle publicaties van het zinloze dossier 30698



ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander