Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Coburg en Van Amsberg: beiden alsjeblieft geen koning - 3
C.V. Lafeber

...Noch constitutioneel noch ceremonieel: België en Nederland moeten gewoon allebei een republiek worden.

 

III. Juli-revolutie en de hete nazomer van 1830

Koning Karel X

Koning Karel X

De Bourbons hadden sinds de troonsbestijging van de onmogelijke Karel X elk aanzien verspeeld. De regeringsmacht was in handen van de rechtsextremisten, die een miljard francs op de begroting uittrokken voor de émigrés uit de revolutietijd en de doodstraf stelden op heiligschennis, maar de belangen van de burgerij ergerlijk verwaarloosden en benadeelden. Het ultra-reactionaire kabinet-De Polignac leed in de Kamer de ene nederlaag na de andere. Kamerontbinding in 1830 had tot resultaat dat de oppositie van liberalen en republikeinen steeds sterker werd. Karel X die niet wilde wijken voor de wil van het parlement, vaardigde in juli de befaamde ordonnanties uit, waarin de pas gekozen Kamer werd ontbonden, het kiesrecht ingeperkt en de vrijheid van drukpers opgeheven. Het antwoord van de Parijse bevolking op deze koninklijke staatsgreep was de juli-revolutie van 1830. De gehate lelievlag der Bourbons maakte plaats voor de tricolore en Parijse burgerwachters namen de macht over van leger en politie. Dat de koning nu Polignac ontsloeg en de ordonnanties introk maakte niets meer uit.

De liberale leiders Guizot en Thiers riepen toen Louis Philippe, zoon van Philippe-Egalité van Orléans – zelf achterkleinzoon van Philippe I, broer van de Zonnekoning -, die in 1789 van de Assemblée des Notables overgelopen was naar die van de derde stand, tot koning uit. In drie dagen tijds was de gehele juli-revolutie voorbij. In deze tijd, waarin de republikeinen zeer actief waren, werd het burgerkoningschap gepresenteerd als 'la meilleure des Républiques'. Het burgerkoningschap is vergelijkbaar met het ceremoniële koningschap waar momenteel de quasi-republikeinen in België en Nederland zo de mond vol van hebben. Niet dat ze zo graag van hun constitutionele almacht af willen. Integendeel, ze zien, naar gezegd, deze stap als een 'tijdelijke concessie' aan de constitutionelen om daarna te gemakkelijker terug te keren. België en Nederland weten wat hun te wachten staat.

 

Burgerkoning Lodewijk Filips

Burgerkoning Lodewijk Filips

Zoals ook de Franse bourgeoisie was ook de Belgische voortdurend rijker en zelfbewuster geworden. Naast dat gegroeide zelfbesef waren er de oude, reeds genoemde gevoelens van verongelijktheid, die zelfs ondanks de koninklijke concessies nog versterkt waren. Hollandse ministers als Van Maanen hadden het allang zien aankomen: 'dit volkje heeft tot doel de gevestigde orde van zaken overhoop te werpen, hoe buitensporig dit doel ook zij'1. De koning zag het ook, vandaar zijn concessies. Eén ding wilde hij niet of kon hij niet en dat was zijn macht geheel of gedeeltelijk afstaan. Welnu, 'dit volkje' greep in augustus 1830 in België naar het voorbeeld van de Franse burgerij naar de macht. Begunstigende factoren waren daarbij de overproductie van de industrie en de daaruit voortvloeiende faillissementen van de fabrieken en de werkloosheid van de arbeiders, alsook de gestegen graanprijzen, die de armoede en de honger nog verder verhevigden. Dankzij de steun van de arbeidersmassa kon de burgerlijke revolutie van augustus slagen.

Tijdens de julidagen was het vooral onrustig geweest in Brussel zelf, waar veel mensen op straat samenschoolden. Gesproken werd over de benarde economische en sociale toestand in eigen stad en land en over de gebeurtenissen in Parijs. Op sommige plaatsen werden Nederlandse borden uit de grond getrokken en werd er 'Vive Napoléon' en 'à bas Guillaume' geroepen. De koning, die 12 augustus in Brussel was om de nationale nijverheidstentoonstelling te bezoeken, merkte echter niets van de onvrede. Toen een officier van zijn hof hem op de onrustbarende en gevaarlijke toestand wees, keek de majesteit voortdurend op zijn horloge alsof hem het gesprek hierover bijzonder ongelegen kwam. Hij had andere dingen aan zijn hoofd en haalde verachtelijk de schouders op2.

Tot een maand na de Franse julirevolutie is het in Brussel betrekkelijk rustig gebleven. Brusselse liberalen die intensieve contacten met Parijs onderhielden, staken niet onder stoelen of banken, dat zij hoopten op een vereniging van een liberaal België met het liberaal geworden Frankrijk. Louis Philippe was echter zo wijs voor dit soort wensen stokdoof te zijn. Hij vermeed zelfs de schijn alsof Frankrijk op expansie uit was, al hield hij met argusogen de situatie in de gaten. De Belgische leiders begrepen dat zij de zaak niet konden forceren en hielden zich rustig. Willem zelf meende nog steeds dat er geen vuiltje aan de lucht was.

 

Stadhuis Brussel

Stadhuis te Brussel

Op de avond van 25 augustus werd in Brussel Aubers opera La Muette de Portici opgevoerd, die de vrijheidsliefde van het Napolitaanse volk tot thema had. Na de aria 'amour sacré de la patrie'3 in het vierde bedrijf liep een aantal jongelieden in opgewonden stemming en luid zingend de schouwburg uit. Al snel was de groep aangegroeid tot een grote menigte met veel arbeiders en - geld uitdelende – Franse agenten. Zoals dat bij alle volksbewegingen gaat, werd er ook hier veel bier gedronken, gingen volksmenners op de schouder, werden er dreigementen – 'à bas le roi, à bas les Hollandais – geuit en huizen geplunderd, o.a. dat van de voor de Hollandse regering werkende broodschrijver Libry Bagnano en van de zeer gehate minister Van Maanen.

De volgende dag gingen de ordeverstoringen en brandstichtingen door. Arbeiders sloegen in Brussel en Luik machines stuk en verjoegen de fabrikanten uit hun huizen. Her en der verscheen zelfs de Franse driekleur. In totaal hebben de ongeregeldheden tien mensen het leven gekost. Politie en leger hadden niets gedaan. Zelfs lieten sommige eenheden zich van hun wapens beroven4.

De burgers, vrezend dat ook hun huizen en winkels geplunderd zouden worden, besloten in een ijlings bijeengeroepen vergadering in het Brusselse stadhuis een eigen burgerwacht op te richten. De gouverneur van de provincie stelde wapens van de schutterij ter beschikking. Op 27 augustus herstelde die garde nationale de orde in de stad. Opvallend was dat de burgers overal de tricolore lieten verwijderen en zelf aan het stadhuis een grote in der haast gestikte vlag met de Brabantse kleuren (rood-geel-zwart) aan de ingang van het stadhuis bevestigden. Een deputatie ging naar Den Haag om aan de koning herstel van grieven te vragen.

Op 30 augustus arriveerde deze deputatie. De koning luisterde begripsvol naar de grieven, maar ministeriële verantwoordelijkheid wees hij als strijdig met de grondwet af. Over al het andere viel te praten. Nooit zou hij zich echter het hoofd op hol laten brengen door 'des menaces folles, des plaintes, des griefs imaginés par quelques perturbateurs du repos publique'5. Niet ontevreden keerden de delegaties naar huis terug.

In Antwerpen zelf werd – op 13 september – een petitie ondertekend voor het behoud van de eenheidsstaat en wel door 143 beursbezoekers, onder wie alle grote kooplui en financiers van de stad6. Dat was dus hetzelfde Antwerpen dat zich in 1815 uitgesproken afkerig van de vereniging had getoond. Toen was de geestelijkheid het toonaangevende element, nu was het de bourgoisie. De orangistische auteur Frans Willems plakte er – in het Frans - een hartstochtelijke met de hand geschreven oproep aan de deur van het stadhuis om als oplossing van het conflict de prins van Oranje tot koning uit te roepen7. De Antwerpse gemeenteraad zou zich binnenkort officieel uitspreken tegen de scheiding. 'Antwerpen', zo werd gezegd, 'én de beide Vlaanderens begrijpen zeer wel goed, hoe rampzalig eene verandering in de bestaande grondwet voor deze stad en hare gewesten zou zijn'. Er was een volledige identificatie tussen 'kapitalist' en 'orangist'8. De scheidingslijn liep dwars door de Zuidelijke Nederlanden.

 

In aflevering 4: IV. Administratieve scheiding en oorlog (1830)

 

 


1 Tamse-Witte, 134
2 Couvee, 123
3 Bock, Ondergang 54
4 AGN XCI, 261
5 Blok, IV 295
6 Bock, 55
7 Bock, 55-6
8 Witlox, Schets 210




ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander