Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Argumenten voor de republiek, deel 5
Bob E1bracht

'Een president kost ook geld'



In deze vijfde aflevering had ik beloofd de bewering 'de koningin staat boven de politiek' te bespreken, maar met het eerder uitgekomen rapport van de Belgische hoogleraar Matthijs over de kosten van Europese Monarchieën is het wellicht zinvoller eerst het argument 'een president kost ook geld' te behandelen.
Het komt in veel varianten voor en draagt in mindere mate de lading van een discussieonderwerp, maar lijkt veeleer bedoeld om een verdere discussie juist af te willen stoppen. Die onderliggende bedoeling ligt in de inhoudelijke complexiteit van de materie, en niet van het argument als zodanig. De kostenbepaling van een vaag instituut als 'de' monarchie is zeker geen sinecure, niet in de laatste plaats omdat er ontegenzeggelijk overlappingen zijn met bestuurlijke organen als Nederland een republiek zou zijn. Vanwege deze inhoudelijke hypercomplexiteit kent het argument nog twee verbrutaliseerde1 varianten, te weten:

  • 'Een president is nog veel duurder'

  • 'De koningin brengt een veelvoud op van het bedrag op dat zij kost'

Wie goed luistert merkt dat het argument 'Een president kost ook geld' vaak een licht-verwijtende ondertoon heeft: 'Ach man/mens, wat zeur je toch? [Een president kost ook geld]', waar gemakkelijk het argumentatieve glijmiddel immers tussen kan worden gevoegd. Dit woordje verschaft het argument een stelligheid, een vanzelfsprekendheid, die niet zelden ruimte biedt voor een persoonlijk teleurgesteld cynisme. In wezen voegt dit cynisme een indifferentie toe, waardoor het zou moeten volstaan om de discussie in de kiem te smoren. Inclusief deze verborgen componenten krijgen wij een completer beeld van de mentale houding van degene die het argument hanteert, en is het te begrijpen als:

'(Ach man/mens, wat zeur je toch?) [Een president kost] <immers> [ook geld]. {Het zijn sowieso allemaal zakkenvullers}'

Passende lichaamstaal bij dit argument zou kunnen zijn: een afgewend hoofd met meewarig samengeknepen lippen, half gesloten ogen, terwijl met de hand een afwerend wegwerpgebaar wordt gemaakt. Het is althans moeilijker voorstelbaar dat het argument als scherpe spitsvondigheid wordt ingebracht, in gretige afwachting van een grondig onderbouwde antithesis. Het argument ademt uit iedere porie een lamzakkerige ontwijking; vermoeid, verveeld en onderuitgezakt.

Onze houding
Om te beginnen is het de ondertoon van het argument die onze positie in de discussie bepaalt. In het onwaarschijnlijke geval dat er een inhoudelijk verifieerbare toelichting komt - althans, mij is dat in de afgelopen jaren nog nooit overkomen - wacht ons een hele kluif die vooral zeer veel gedegen feitenkennis vereist. Vooralsnog negeren we het verwijt, maar ieder cynisme is een geschenk. Elke vorm van inhoudelijke distantie is sowieso altijd een cadeautje, want als antwoord gaan we onze opponent namelijk serieuzer nemen dan dat hij zichzelf neemt. Door deze houding aan te nemen wordt ons een voorsprong in de schoot geworpen, die onze tegenstander op de een of andere manier maar weer zal moeten zien in te lopen.

De weerlegging van het argument

Eigenlijk raad ik u sterk af het argument feitelijk te willen weerleggen omdat er een veel elegantere manier bestaat, maar volledigheidshalve zal ik er toch iets over vertellen. Redenen voor dit advies zijn de wezenlijke onbekendheid van de beweringsinhoud en de eerder opgemerkte inhoudelijke complexiteit van de materie 'überhaupt'. Zó complex dat met de invoering van de nieuwe 'Wet Financieel Statuut Koninklijk Huis' voormalig minister Gerrit Zalm gemakkelijk cosmetische ingrepen kon verrichten, waardoor de 'kosten' in plaats van 114 miljoen konden worden teruggeschroefd naar 39 miljoen euro. Dat klinkt in elk geval een stuk beter, nietwaar? Dat is mogelijk door de kosten nieuwe namen te geven en vervolgens onder te verdelen in bijvoorbeeld de uitkeringen, 'functionele' kosten en 'doorbelaste uitgaven'. Dit rookgordijn brengt eenvoudigweg bepaalde kosten, zoals die van de beveiliging, onder bij andere andere ministeries zodat het geheel aan uitgaven verhuld wordt. De beloofde transparantie door premier Balkenende heeft eigenlijk de vertroebeling alleen maar verergerd.

De gebrutaliseerde versie van dit argument, namelijk de bewering dat de koningin veel meer zou opbrengen dan zij ons kost, is al helemaal niet te weerleggen - simpelweg vanwege het feit dat het ook niet bewezen kan worden. Kortheidshalve verwijs ik u naar het artikel 'De Tovenaarsleerling' waarin uitvoerig wordt aangetoond dat de bewering over de vermeende opbrengsten niet meer is dan blufferige holle prietpraat, ook al komt deze uit de mond van een gepromoveerd econoom.

De elegante tegenzet
Voor de televisieopname van NOVA College Tour, inmiddels drie weken geleden, had ik op verzoek van de VARA twee jonge lieden meegebracht. Rafaël Hebing, een zeer begaafde computerprogrammeur die met zijn lineaire manier van redeneren en scherpe ironie gemakkelijk korte metten zou maken met de monarchale kletskoek van de aanwezige studenten in de zaal. En Emma Curvers, een zeer getalenteerde filosofiestudente aan de Amsterdamse UvA, die met een dikke 9 voor logica al snel mijn volle vertrouwen genoot. Deze twee vlijmscherpe republikeinse jongelui zijn voor hun televisiedebuut weliswaar door de makeup gegaan en van microfoonbedrading voorzien, maar werden desalniettemin toch niet aan het woord gelaten. Met name het moment nadat twee verbaal incontinente debaters hun wartaal hadden uitgeslagen, leek dé gelegenheid bij uitstek om Rafaël en Emma met hen de vloer aan te laten vegen. Wanneer de lezer het op prijsstelt, kan ik Rafaël en Emma vragen op onze website alsnog hun indruk en mening over de uitzending te geven.
Vlak voor de opname namen wij bij een kopje soep in een belendend Amsterdams café de belangrijkste argumenten nog even door. Ik, als 'ouwe rot' in het vak, stelde daarbij ondermeer het argument 'Een president kost ook geld' aan de orde.


Het was Emma - ere wie ere toekomt - die met een verrassend eenvoudige, maar zeer elegante oplossing kwam. Wat zij woordelijk tegenwierp weet ik niet meer, maar het kwam neer op de vraag: 'Tja, wat is de prijs van een democratie?'. Ik lepelde wat suffig verder in mijn soep, in de veronderstelling dat ik hier op informele wijze een mondeling tentamen aan het afnemen was. Maar er was, zo bleek, meer aan de hand. 'Het kan mij helemaal niet schelen hoeveel een monarchie kost, hoeveel de koningin uitgekeerd krijgt en of zij meer opbrengt dan zij kost. Ook al zou dat het honderdvoudige zijn, ik wil een gezonde, transparante democratie en die zet ik niet in de uitverkoop!'. Kijk, zó is het en niet anders. Dit is natuurlijk mijn eigen parafrasering van Emma's woorden, maar het vat treffend samen waar de kern ligt.

Kokkerellen
In de jaren dat ik inmiddels het republikeinse evangelie verkondig was ik wel zover gekomen door te beweren dat de kosten van de monarchie niet de kern van ons politieke bezwaar vormden, en daarom in wezen niet relevant waren. Toch zette ik mijzelf door deze onhandige retorische zet altijd tegelijkertijd buitenspel, namelijk door het argument als irrelevant te seponeren. Anders geformuleerd: ik wilde er wel degelijk over praten, maar door het zelf als niet-terzake-doend af te schuiven pleegde ik obstructie in mijn eigen discussie. Ook al stond ik met mijn volle gewicht op de trapper van mijn fiets, omdat ik tegelijkertijd in de handremmen kneep kwam ik niet vooruit en viel door eigen toedoen om.

Waar ik het argument nooit had doorgetrokken tot het abstractieniveau waarbij de kosten van de monarchie in wezen de verkoopprijs van onze democratie representeerden, daar hield Emma de volledige relevantie juist intact2. Als de kostprijs van het koninklijk huis ter sprake komt, dan wordt dat vrijwel automatisch - en vaak ook reflexmatig - in verband gebracht met hun decadente en perverse geldsmijterijen, en ook ik trapte kennelijk nog steeds in die valkuil. Emma daarentegen, beschouwde de uitgaven als een verkoopbedrag voor een democratisch beginsel, een democratisch recht, en liet zich daarbij niet afleiden door verontwaardiging of boosheid, die - hoe terecht ook - ontstaat als de verknipte familie van gemeenschapsgeld belastingvrij dan wel -ontduikend al feestend van de ene naar de andere vakantiebestemming vliegt.

Haar tegenargument brengt ons terug naar de democratische essentie, namelijk dat ongekozen onschendbare hobbyisten in de politiek niets te zoeken hebben. Ons democratisch recht het staatshoofd te kiezen is niet te koop, niet voor een miljard maar ook niet voor 1,- euro. Zo simpel is dat. Met dit basisingrediënt kan de republikein naar hartelust verder kokkerellen, bijvoorbeeld, 'Voor welk bedrag zou jij je stemrecht dan verkopen?'

De Nederlandse republikeinse beweging is de jonge filosofe Emma Curvers veel dank verschuldigd.

 

Volgende aflevering: 'de koningin staat boven de politiek' (of stuur uw verzoek/suggestie naar de redactie)


1 'Gebrutaliseerd' omdat een bewering gemakshalve schromelijk overdreven wordt, omdat deze immers toch niet verifieerbaar is.
2 Om de dialectische scherpslijpers onder de lezers gerust te stellen: Emma's argument leunt op het axioma dat een monarchie en een democratie elkaar wederzijds uitsluiten. Maar dat behoeft gelukkig geen nadere toelichting.

Lees ook Bob Elbracht's boeiend en verhelderend boek 'Argumenteren tegen de monarchie' Klik hier of op de afbeelding om te bestellen.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander