Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Argumenten voor de republiek, deel 2
Bob E1bracht

'Beatrix doet het zo goed'

Inleiding: ratio versus emotie
In deze republikeinse zelfverdedigingscursus zal ik de meest voorkomende argumenten voor de monarchie - en daarmee tegen de republiek - behandelen. In de vorige aflevering gaf ik reeds een inleiding op argumenteren, een klein beetje theorie alsmede een overzicht van de spelregels waaraan de deelnemers zich moeten houden, wil het überhaupt zin hebben het gesprek met elkaar aan te gaan. Een gesprek is een ontmoeting waarin, behoudens deze spelregels, geen enkele verdere voorwaarde geldt. Wij zijn in beginsel bereid Oranje-aanhanger te worden en omgekeerd is onze opponent evenzeer bereid zijn of haar mening voor een betere te geven. Zij het, op basis van plausibele en geldige argumenten..

Toch is dit een moment om nog even bij stil te staan. Wat een argument geldig maakt wordt goeddeels bepaald door de onderliggende logica. De logica is een wetenschap die als het ware ingeklemd zit tussen enerzijds de algemene taalwetenschappen en anderzijds de wiskunde. Zo kunnen redeneringen geldig zijn, maar toch mogelijk tóch tot een onware conclusie leiden, en omgekeerd bestaan er ook ongeldige redeneringen die soms toch een ware conclusie opleveren. Ik zal in deze serie artikelen niet of nauwelijks op logica ingaan, omdat dit aspect bij de discussie doorgaans de minste problemen oplevert. De logica is er met een oeroude Aristotelische zweep bij ieder van ons ingeranseld, zodat de meesten wel 'aanvoelen' wanneer een argument of redenering logisch ontspoort. Waar nodig zal ik uiteraard wel een kort uitstapje naar de logica maken, bijvoorbeeld bij een formele redeneerfout.

Problematischer is echter het aspect 'plausibel': wat voor u aannemelijk is, hoeft dat voor de ander nog niet te zijn. Aannemelijkheid van een conclusie - volgens de klassieke argumentatietheorie de hoogst haalbare waarheid van de retorica - leunt namelijk zwaar op de individuele perceptie van redelijkheid. En precies daar wringt 'm de schoen in discussies met de monarchist. Waar de republikein aanspraak maakt op de ratio en als zodanig redeneert, doet de monarchist dat doorgaans op basis van gevoel. Nu wil ik hier benadrukken dat nóch het een, nóch het ander superieur aan de ander is,- hoewel het primaat van Aristoteles ons vaak anders wil laten geloven. Gevoel is een geheel ander, maar zeer zuiver en precies werkend navigatiemiddel dat vaak moeiteloos een nauwkeurig oordeelsvermogen aan de dag legt, daar waar de kille logica het schromelijk moet laten afweten. Anderszijds bouw je geen brug of schieten we geen raket naar de maan op gevoel ('Ja, schiet nu maar ongeveer') - althans, dat is niet aan te raden. Gevoel is een even legitiem verpakkingsmateriaal en vervoersmiddel voor argumenten als de rede, maar uit de aard der zaak vaak moeilijker te verwoorden.

Deze tegenstelling - die in feite geen tegenstelling in strikt logische zin is - markeert het gladde terrein waarop wij ons begeven als wij de discussie aangaan over monarchie of republiek. Ieder kan geldig argumenten en tot ware conclusies leiden, terwijl de uitkomsten toch niet in overeenstemming met elkaar te krijgen zijn. Het is niet anders. Onze opgave bestaat er dus vooral in, onze opponent te verleiden zich op ons grondgebied, dat van de rede, te begeven. Anders is de discussie niet alleen niet te winnen, maar bovendien zal de discussie ook nimmer de onvoorwaarlijke ontmoeting zijn waar wij immers naar streefden. Anderzijds, binnen het domein van het sentiment kunnen wij ook niet winnen, gewoonweg omdat onze argumenten daar hun geldigheid verliezen.

Stap 1: taxeer context en opponent. Zwaard of floret.
Wat willen we? [a] overtuigen, of [b] weerleggen? Zit u aan een gezellige kerstbrunch met een tante die een abonnement heeft op Vorsten Vandaag, of zit u in een studio in een live-debat met Jeroen Snel? Wilt u de ander voorzichtig laten ruiken aan de redelijkheid van de republiek of juist zijn eigen onredelijkheid inwrijven en vervolgens (publiekelijk) klem zetten? U weet, met het zwaard maken we geen vrienden, uw opponent zal na afloop niet vragen hoe hij lid kan worden van Pro Republica, maar verongelijkt en zich niet zelden zelfs beetje boos uiteindelijk terugtrekken. Beide wegen zijn prima, zelfs een gedeeltelijke combinatie is mogelijk, hoewel het vaak moeilijk is om van het zwaard terug te schakelen naar het floret. Het zwaard is weliswaar efficiënter, het bespaart een hoop geouwehoer, maar wij nemen onze onze verantwoordelijkheid, ook aan het kerstdiner.

Stap 2: de valkuil. Twee discussies.
Het argument 'Beatrix doet het zo goed' wordt vaak gebruikt om aan te tonen dat de constitutionele monarchie naar tevredenheid functioneert. De volledige redenering luidt dan (bijvoorbeeld) als volgt: 'Ik ben voor de monarchie, want Beatrix doet het zo goed'. Hier moeten wij onmiddellijk ingrijpen. Het vermeende goede functioneren van het huidige - door geboorte toevallige - staatshoofd zegt namelijk niets over het functioneren van de constitutionele monarchie als systeem. Zelfs als zóu blijken dat Beatrix het inderdaad goed zou doen, zegt dat nog steeds niets over het systeem als geheel. In de logica spreken we hier van een zogenaamde onvolledige inductie:

Premisse 1: mussen kunnen vliegen en meeuwen kunnen vliegen.
Premisse 2: mussen en meeuwen zijn vogels.
Conclusie: vogels kunnen vliegen.

Argumentatief is dit te weerleggen door bijvoorbeeld op een pinguïn of struisvogel te wijzen. Beiden zijn immers vogels die desalniettemin toch niet kunnen vliegen. Maar zover hoeven wij niet eens te gaan,- het zwaard van de kille logica ter hand nemen kan altijd nog. Intussen zijn wij wél op onze hoede, want de Nassause pinguïn is natuurlijk koning Willem III (koning Gorilla). Deze weerlegging houden we achter de hand, ook voor als onze opponent eventueel nog met het argument 'Ze zijn het beste voor deze taak opgeleid' komt.

Vooralsnog vragen wij waar wij nu eigenlijk over gaan discussiëren: ófwel over het functioneren van Beatrix, ófwel over het functioneren van de constitutionele monarchie als systeem. Het is één van tweeën, en de ander mag kiezen. Voordat die keuze is gemaakt weigeren wij botweg verder te discussiëren. Uit de eerste veronderstelling volgt geenszins de tweede; sterker nog, ze hebben zelfs helemaal niets met elkaar te maken. Immers, door een paard te bestuderen kunnen geen geldige uitspraken worden afgeleid over het reilen en zeilen binnen het dierenrijk. Dit klinkt allemaal zeer logisch - en dat is het ook - maar u zult verbaasd staan over hoe dikwijls de monarchie wordt verdedigd door te wijzen op Beatrix' vermeende goede functioneren.

Stap 3: een schijnbeweging. Het ongewisse als essentie.
Onze opponent wil de stelling verdedigen dat 'Beatrix het zo goed doet'. Mooi zo, nu weten we tenminste waar we het over hebben. U voelt 'm al aankomen, want hier komt de oude mantra weer: 'Discretie is de essentie van de constitutionele monarchie. Als de koning efficiënt wil handelen, dan moet hij - noodzakelijk - discreet handelen'. Dit is de onderliggende gedachte, namelijk dat de benodigde gegevens voor de uitspraak 'Beatrix doet het zo goed' in een constitutionele monarchie per definitie ontbreken. Daarom maken we een schijnbeweging, die onze opponent aanvankelijk zal begrijpen als een retorisch terugtrekkende manoeuvre: we beginnen namelijk toe te geven dat we iets niet weten. We weten helemaal niet wat Balkenende met Beatrix iedere maandagmiddag bespreekt, we weten helemaal niet waaruit haar politieke invloed bestaat en wat die nu precies inhoudt. Sterker nog: wísten we dat maar! Maar helaas is die bestuurlijke troebelheid juist noodzaak in een bestel waar een lid van de regering onschendbaar is en onder de verantwoordelijkheid van de andere ministers valt. We weten het niet omdat we het niet kúnnen en mógen weten. Er bestaat inmiddels zelfs een term voor: 'Het geheim van Noordeinde'. Het is de parlementariërs zelfs verboden vragen te stellen over het wekelijkse gesprek met het staatshoofd. Het is een schijnbeweging die we maken, omdat we nú reeds weten dat onze opponent het ook niet weet en niet kán weten. En omdat hij juist degene is die beweert, zal dat hem in de discussie fataal worden. Maar voor dit moment houden we ons kruit nog even droog.

Stap 4a: een tikje met het floret.
Eenmaal op dit punt aanbeland is het niet zo moeilijk de ander vriendelijk, doch zeer indringend te vragen hoe hij eigenlijk meent te weten 'dat Beatrix het zo goed doet'. Weet hij soms iets dat wij niet weten? Wat het hele parlement niet weet? Wat helemaal niemand weet en waar ook helemaal niemand niet eens naar mag vragen? Het is moeilijk hier geen sarcastische toon in door te laten klinken, maar we doen ons uiterste best. Er zit voor de opponent niets dan anders op dan wat te pruttelen in de trant van 'dat hij weliswaar het ook niet weet, maar dat hij nergens last van heeft, dus dan zal het wel goed gaan'. Dit is het moment om te stoppen. Zijn wij eenmaal zover gekomen in de discussie, dan doet de tijd de rest. Het is onmiddellijk duidelijk dat onze opponent zich heeft vergaloppeerd aan onterecht en overmatig vertrouwen, immers, één voorbeeld - en dat hebben we, dat voelt hij aan alles - waaruit blijkt dat Beatrix achter de schermen het níet goed deed, en zijn hele veronderstelling ligt aan duigen. Maar dat werk is voor het zwaard.

Stap 4b: een klap met het zwaard.
'Wat u daar zegt is feitelijk niet te onderbouwen. Met andere woorden, u zegt maar wat. U kúnt helemaal niet weten of Beatrix het goed doet, want zo is het systeem van de monarchie georganiseerd. Niet alleen ik weet het niet, maar u ook niet.' Het kan ook harder: 'In 1976 beriep men zich op precies ditzelfde argument, maar dan ten aanzien van Juliana. Alle Lockheed-ellende werd zorgvuldig door toenmalig premier Den Uyl onder de hoed gehouden, zodat pas nú, pas twee jaar geleden bleek bij het onderzoek van Anet Bleich dat er zelfs nog véél meer mis was zoals het complete Northrop-omkoopschandaal. Kortom, er is alle reden te veronderstellen dat er wellicht ook nu weer van alles aan de hand is, maar dat Balkenende dat vanwege het inherent troebele systeem voor het parlement verborgen houdt. Wanneer een gezond persoon vanaf de twintigste verdieping naar beneden stort, en men zou ter hoogte van de vierde verdieping een medisch rapport opmaken, dan zou ook alles in orde bevonden worden. Uw vertrouwen is naief en volkomen onterecht'.

Enzovoort.

Stap 5: conclusie en het uiterst haalbare.
Zoals u gezien hebt is de uitspraak 'Beatrix doet het zo goed' zeer eenvoudig te weerleggen met de simpele vraag 'Hoe weet je dat eigenlijk?' Zo simpel als het klinkt is het ook, maar eerst moesten wij wel de valkuil van de twee door elkaar lopende discussies signaleren en ze daarna netjes van elkaar te scheiden. Toen pas kon er geargumenteerd worden, anders zouden personen en instituties dwars door elkaar heen gaan lopen en zou het onherroepelijk een grote argumentatieve janboel worden.
De floret verdient hier - zoals vrijwel altijd - de voorkeur. Een eenvoudige vraag stellen en de tijd de rest laten doen, is verreweg te prefereren boven een steriele logische en feitelijke weerlegging. De republikeinse beweging in Nederland is veel meer gebaat bij mensen die zich beginnen te realiseren dat het huidig politieke bestel ingebouwde duistere hoekjes heeft, waarvan de monarchie wel de griezeligste is. De kans dat iemand zichzelf ooit nog deze vraag gaat stellen is beduidend kleiner nadat u hem vernederd en klemgepraat heeft. Soms is het zeer verleidelijk, en soms kan het zelfs niet anders, maar als het éven kan: liever niet.

Het uiterst haalbare voor uw opponent is dat hij alsnog volhoudt er wél vertrouwen in te hebben dat Beatrix het goed doet, ondanks het feit dat hem de daartoe benodigde gegevens ontbreken, en ondanks de eventueel door u aangehaalde voorbeelden waarbij het aantoonbaar en wel dégelijk fout ging (bijvoorbeeld toen zij de inlichtingendienst buiten het kabinet om mobiliseerde (enz. enz.)). Dat is de prijs die we betalen door toe te geven dat wij het immers niet weten. Bent u daar niet toe bereid - ook goed - dan kunt u uw opponent bedelven onder evidente en bewijsbare fouten van het staatshoofd. Die zijn er wel, maar niet zo erg veel - daarom is die keuze niet zonder risico. Een existentieel zwetende en stotterende premier inzake Hare Grajesteit voor de Tweede Kamer kan weliswaar van alles doen vermoeden, zelfs als iedereen op zijn klompen aanvoelt dat hij weer eens glashard staat te liegen - het bewijst vooralsnog niets.

Maar kiest uw opponent ervoor Beatrix alsnog zijn volledige vertrouwen te schenken: prima. Wij hebben dat vertrouwen echter niet en koesteren het ideaal van een democratisch gelegitimeerd en transparant bestuur waarbij geen enkel lid zich kan en mag onttrekken aan parlementaire controle. Zélfs niet wanneer dat lid meent over een goddelijk mandaat te beschikken. Niettemin,- even goede vrienden.


Volgende aflevering: 'Sinds de monarchie bestaat is Nederland alleen maar democratischer geworden'.

Lees ook Bob Elbracht's boeiend en verhelderend boek 'Argumenteren tegen de monarchie' Klik hier of op de afbeelding om te bestellen.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander