Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Argumenten voor de republiek, deel 1
Bob E1bracht

'Beatrix doet het zo goed', 'De Oranjes symboliseren de Nederlandse eenheid', 'De monarchie is historisch met Nederland verbonden', 'Deze familie is het beste voor dit werk opgeleid en voorbereid', 'Waarom zou je een systeem dat goed functioneert veranderen', 'Een republiek is ook duur', 'Wil je soms zo'n griezel als Berlusconi als staatshoofd?' et cetera, et cetera.

U kent ze vast allemaal wel, en waarschijnlijk zelfs nog veel meer dan deze. Aan de spreekwoordelijke borreltafel komt de monarchie geregeld ter sprake en kan vaak tot zeer heftige discussies leiden, ook dat zult u vaak genoeg ervaren hebben. In deze serie artikelen zal ik de meest voorkomende argumenten voor de monarchie behandelen die medio volgend jaar gebundeld zullen worden uitgegeven.

Uiteraard heb ik de wijsheid niet in pacht en ben ik de lezers zeer erkentelijk voor alle suggesties en eventuele correcties en/of aanvullingen. Het is ondoenlijk om alle argumenten te behandelen, daarom zal ik mij beperken tot de meest gehanteerde vormen, die overigens vaak ook in verschillende varianten worden gebruikt. Als tweede beperking die ik mijzelf opleg zullen de besproken argumenten niet uitputtend worden besproken, maar ter wille van de overzichtelijkheid tot een zeker abstractieniveau worden teruggebracht.

In dit inleidende eerste deel zal ik het hebben over de discussie, de spelregels die daarbij gelden, en het doel van zo'n discussie.

De discussie
Bij een discussie is sprake van minimaal twee gesprekspartners, die het - in dit geval - hartgrondig met elkaar oneens zijn. Dat markeert meteen het eerste aspect: 'eens' en 'oneens' zijn geldt namelijk niet voor alle uitspraken. Verkondigt iemand een mening, dan kan men het daarmee eens of oneens zijn, maar betreft het een feit dan valt het in een andere categorie. Op de uitspraak 'Rood is een mooie kleur' is het zinloos om te antwoorden 'Wat u daar zegt is niet waar', want het is een mening. Daarom zou het ook eleganter zijn te beweren 'Ik vind rood een mooie kleur'. Maar beweert iemand daarentegen 'De aarde is rond', dan betreft dat een feit en komt weer niet in aanmerking voor de categorie 'eens' of 'oneens'.
Feiten zijn verifieerbaar, falsifieerbaar en argumentatief te bevestigen of eventueel te weerleggen. Voorbeeld: 'Ik vind dat de Nederlandse eenheid wordt gesymboliseerd door het koningshuis' komt in aanmerking voor 'eens' of 'oneens' en kan niet weerlegd worden, terwijl de uitspraak 'Koningin Beatrix stamt rechtstreeks af van Willem van Oranje' feitelijk weerlegd kan worden. Voor feitelijke weerleggingen is kennis nodig; bij het behandelen van de meest gehoorde argumenten zullen dus ook voorbeelden van feiten ruimschoots aan bod komen. Het spreekt voor zich dat feiten die als mening vermomd worden onmiddellijk als zodanig ontmaskerd worden: 'Ik vind dat Koningin Beatrix rechtstreeks afstamt van Willem van Oranje' leidt tot vruchteloos semantisch drijfzand over de vraag wat dan wel precies onder 'afstammen' moet worden verstaan. Hier trappen wij niet in, want het ontaardt onvermijdelijk in oeverloos geouwehoer.

Wat nu precies onder een argument moet worden verstaan is een vrij technische kwestie, die ik hier niet nader aan de orde zal stellen. Het volstaat dat wij ons realiseren dat tijdens zo'n discussie naar voren gebrachte uitspraken meestal een mengelmoes zijn van feiten en meningen. Ook als wij het ergens nog zó hartstochtelijk mee oneens zijn, dan maakt dat van zo'n ingebracht argument nog niet automatisch 'onzin'. Bijvoorbeeld 'Ik ben voor de monarchie omdat ik Máxima zo'n mooie vrouw vind' is een geldig argument, dat het - net als alle andere argumenten - verdient om serieus genomen te worden, ook al moet dat tandenknarsend en met kromme tenen. Onder de categorie 'onzin' rekenen wij bijvoorbeeld semantisch onbegrijpelijke taaluitdrukkingen ('De vierkantswortels gaan naar de paardenrennen') of interne tegenspraak ('Dit is een tafel, want dit is geen tafel'). Sommige ingebrachte argumenten kunnen weliswaar zinloos zijn, maar daarom nog geen onzin. Zijn wij het ergens niet mee eens, dan nemen wij stelling door onze argumenten te kiezen hetzij uit de categorie eens/oneens, hetzij uit de categorie feiten. Een te bestrijden argument is (meestal) geen onzin en kán eventueel een drogreden zijn, maar daar kom ik in deze serie artikelen zeer uitvoerig op terug.

De spelregels voor de discussie
De discussie is een redelijke aangelegenheid, wat ons meteen voor de vraag stelt wat daar dan precies onder moet worden verstaan. Ook dat ga ik hier niet uitvoerig bespreken, want de verschillende opvattingen over de 'rede' zijn daarvoor te uiteenlopend. Niettemin kunnen we wel enkele gedragsregels opstellen, waar iedereen zich min of meer wel in zal kunnen vinden:

  1. De gesprekspartners menen en bedoelen wat zij zeggen. Dit houdt in dat het niet geoorloofd is om een argument in te brengen om op een later tijdstip te beweren dat het slechts een grapje was. (Een daarop volgende drogreden ('ad hominem') zou kunnen zijn: 'Jij kunt ook niet tegen een geintje'). Dit vereist van beide partijen uiteraard een goede beheersing van de taal en het vermogen gevoelens, meningen, feiten en gedachten op een adequate wijze onder woorden te brengen.

  2. De gesprekspartners nemen elkaar serieus. U gaat dus niet op een papiertje zitten turven hoe vaak de ander bijvoorbeeld de woorden 'zeg maar' heeft gezegd, en andersom hoeft u dat van uw opponent ook niet te accepteren.

  3. De gesprekspartners zijn bereid hun standpunten voor betere op te geven. 'Beter' wil zeggen: feitelijk weerlegd of moreel/rederlijkerwijs te prefereren. Dit houdt in dat wij daadwerkelijk bereid zijn om aanhanger van de monarchie te worden. Prima, dat zijn wij ook - maar dan wél op basis van geldige en overtuigende argumenten.

  4. Geen stemverheffing en geen monoloog. Schreeuwpartijen zijn vormen van verbaal geweld, evenals constante interrupties. Herhaling van argumenten is overbodig,- illustreren met een voorbeeld zou moeten volstaan. Emoties zijn weliswaar legitiem in de discussie, maar zijn altijd verpakt als argument of onderwerp van gesprek. Bekend is de anekdote van de filosoof Wittgenstein die zijn opponent Karl Popper met een kachelpook te lijf zou zijn gegaan. Dat doen we maar beter niet.

Het doel van de discussie
In de klassieke dialectiek geldt consensus (overeenstemming) als het doel van de discussie, waarbij de stelling (thesis) en de tegenstelling (antithesis) als het ware op een hoger niveau samenvloeien tot een samenstelling (synthesis) van beide standpunten. Nu is daar in de afgelopen tweeduizend jaar (ongeveer sinds Plato) een heleboel om te doen geweest, waarbij onder meer de logische zuiverheid van de dialectische procedure en de verschillende concepties over bijvoorbeeld de 'redelijkheid' een enorme ontwikkeling hebben doorgemaakt. Ook dat zal ik u hier besparen.

Bovendien ligt het in ons geval een beetje anders, want wij bevinden ons tenslotte niet in een wetenschappelijk discours. Wij staan immers aan de borreltafel of zitten met een gebakje op schoot bij een verjaardag te proberen onze standpunten te verwoorden, en waarbij de gastvrouw of -heer veelal probeert de sfeer niet al te zeer te laten verzieken. Bij de pogingen onze argumenten aannemelijk te maken of de ander te overtuigen kunnen wij in beginsel twee kanten op, die procedureel onverenigbaar zijn:

  • Floret: De gesprekspartner aan het denken zetten, aan het twijfelen brengen, met als doel een toekomstig lidmaatschap van Pro Republica.

  • Zwaard: De gesprekspartner weerleggen, betrappen op ongerijmdheden en/of redeneerfouten en tenslotte klemzetten.

Het moge duidelijk zijn dat de floret verreweg de voorkeur verdient, al was het maar om de gastvrouw of -heer terwille te zijn. Vaak is het beter enkele prikkelende vragen over de monarchie te stellen en onbeantwoord te laten om vervolgens de tijd de rest te laten doen. Dat werkt meestal veel krachtiger dan iemand volkomen klemzetten,- immers, niemand geeft graag onder dwang iets toe. Bovendien kan men zich afvragen wat de zin ervan is iemand met een feilloze lineaire logica en staalharde argumenten de grond in te trappen, die vervolgens te betegelen om tenslotte die tegels nog eens flink aan te stampen.

Maar soms moet toch het zwaard ter hand worden genomen. Begin januari ben ik bijvoorbeeld voor Nova-televisie in discussie met enkele notoire royalisten, die nooit of te nimmer naar het republikeinse kamp zullen overlopen en waarschijnlijk niet overtuigd willen worden (in strijd met de derde spelregel) - en al helemáál niet voor televisie. Daar zal ik dus met geslepen zwaard zitten, en mijn kans afwachten om - verbaal - toe te slaan en mijn opponent, indien mogelijk, genadeloos te weerleggen.

Ofschoon het technisch niet altijd kan de opponent te weerleggen (feiten-categorie) is het vaak wel mogelijk de mening van de tegenstander in een moreel of redelijk onwenselijk perspectief te plaatsen. Zou iemand bijvoorbeeld de idee van erfopvolging verdedigen, dan is dat uit de aard der zaak niet feitelijk te weerleggen, hoogstens kan het standpunt aan de hand van historische voorbeelden als onredelijk en bestuurlijk riskant en labiel worden weersproken. Tot zover de floret. Zou men vervolgens die onredelijkheid van het standpunt betrekken op de persoon die het verdedigt, dan is dat is het werk van het zwaard. Maar zoals gezegd, met het zwaard maken wij geen vrienden.

Het is overigens niet noodzakelijk het met elkaar eens te worden. Soms kan dat eenvoudigweg niet, bijvoorbeeld omdat de onderliggende - vaak onuitgesproken - aannames van elkaar verschillen; zie daarvoor mijn twee 'redelijkheids'-axioma's bij het artikel 'President' van Emma Westerling. Tenslotte: het niet met elkaar eens zijn kan en dient met wederzijds respect vastgesteld te worden (dus niet: 'wie het niet met mij eens is, is een domme boerenlul'). In iedere discussie is dat - hóezeer de meningen ook uiteen mogen liggen - niet alleen uitgangspunt, maar ook altijd het resultaat.


Volgende aflevering: 'Beatrix doet het zo goed', besproken in de varianten 'floret' en 'zwaard'.

Lees ook Bob Elbracht's boeiend en verhelderend boek 'Argumenteren tegen de monarchie' Klik hier of op de afbeelding om te bestellen.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander