Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  

Anti-Verlichting
door Bob E1bracht

Wanneer iemand mij zou vragen de constitutionele monarchie in één zin samen te vatten, dan zou die luiden: 'De essentie van de constitutionele monarchie is discretie'. Maar daar is na vanavond verandering in gekomen, want het kan namelijk veel simpeler. Niet dat bovenstaande fraaie volzin daarmee is komen te vervallen, neen, in tegendeel. Immers, als de koning efficiënt wil handelen, dan moet hij discreet handelen. Het discrete, het verborgene, het geheimzinnige en het ondoorzichtige is kenmerkend voor ons monarchale bestel. Waar tijdens de verkiezingskoorts elke politieke partij bestuurlijke transparantie hoog in het vaandel heeft staan, waar zij iedere vorm van ‘achterkamertjespolitiek’ rigoureus van de hand wijst, is juist dit obscure aspect in de allerhoogste bestuurlijke regionen van ons bestel noodzaak. Jawel: noodzaak. Die geheimzinnigheid is namelijk in onze grondwet verankerd. Het hoofd van onze regering heeft – uit de aard der zaak – politieke zeggenschap, maar draagt daarvoor geen enkele verantwoordelijkheid, want zij is onschendbaar. En daarom voert het regeringshoofd haar politieke handelingen in het verborgene uit.

Reporter (KRO), 22 maart 2009. Mocht u problemen ondervinden met het afspelen, klik dan hier om het programma via Uitzending Gemist te bekijken.

Wie de aflevering van ‘Reporter’ van de KRO op 22 maart 2009 heeft gezien, ziet een merkwaardige kramp belichaamd door enkele ex-ministers die ‘een boekje’ open doen over hun omgang met de koningin. Wat deze ex-bewindslieden zelf duiden als ‘het geheim van Noordeinde’ brengt ze onmiddellijk in een rare positie: praten over het (politiek) handelen van iemand anders, verbonden aan het risico dat als het verkeerd valt er dan een ander voor opdraait. Misschien zijzelf wel – wie zal het zeggen...

Wat voorts opviel, was het ‘evenwicht’ tussen voorbeelden waar Beatrix wél en waar Beatrix níet haar zin kreeg. Het was daardoor niet alleen duidelijk dat daarmee de indruk moest worden gewekt dat de minister sowieso altijd het laatste woord heeft, maar ook dat deze uitzending – hoe kan het ook anders – eerst de RVD is gepasseerd. Het zou daarom interessant zijn eens van de makers van deze reportage te vernemen op welke wijze en op welke plaatsen er is ingegrepen. Daar zal ik de komende week eens achteraan gaan. Immers, ‘een boekje open doen’ over de majesteit kan natuurlijk niet zonder meer. Zo mag je haar bijvoorbeeld nooit citeren, maar alleen parafraseren. Dat maakt verdraaien en ontkennen wat gemakkelijker, begrijpt u wel? Haar zorgvuldig opgebouwde imago mag vanzelfsprekend niet worden geschaad door een ex-minister die zich verspreekt, en bovendien, ze moet wel onschendbaar blijven. Beter gezegd: ongeschonden. Dus luidt de centrale boodschap dat het allemaal best wel meevalt met die politieke zeggenschap. Pappen en nathouden dus.

Tenslotte was het opvallend dat alle ex-bewindslieden Beatrix niet bij haar naam noemden, of bijvoorbeeld ‘de koningin’, maar steevast duidden als ‘De Majesteit’. Met hoofdletters. Met de impliciete erkenning van haar zelfverklaarde grandiositeit, haar majestueuze grootsheid - afkomstig van het latijnse maiestas ten tijde van de Romeinse republiek (!) - plaatst de minister zich op voorhand en per definitie onder de koning. Niet eens zozeer hiërarchisch, maar het is vooral een mentale dispositie. Ex-minister Kooijmans noemt zichzelf daarbij zeer veelzeggend een ‘dienaar’. Deze kruiperigheid, deze ruggegraatloze lakeienhouding is misschien wel het meest kenmerkende aan deze ex- bewindvoerders. Samengevat komt het neer op een uiterst curieuze mengeling van lieden die met krampachtige angst en kruiperige onderdanigheid, tegelijkertijd de kijker ervan trachten te overtuigen dat zij het desalniettemin zijn die het laatste woord hebben.

De republikein stelt ten principale de volgende vragen:

  • Op grond waarvan bemoeit deze mevrouw zich eigenlijk met de politiek?

  • Als er nu eens vragen zijn, of als het een keer grondig misgaat, wie kan er dan worden aangesproken op dit duistere politieke gewroet?

Het moge duidelijk zijn dat de eerste vraag uitsluitend en alleen beantwoord kan worden met ‘door geboorte’. Het blinde toeval. Daarbij is het volstrekt irrelevant of mevrouw het goed doet of niet – immers, dat weten we per definitie niet – want het is en blijft pokeren met het hoogste bestuurlijke ambt van ons land vanwege die erfelijkheid. Zoals Paul Witteman deze vraag al eens stelde aan een topman van een supermarktketen: ‘Is het eigenlijk wel handig zo’n familiebedrijf? Want het is net als met het koningshuis; je weet toch niet zéker of succes erfelijk belast is’.

Pauw en Witteman 16 februari 2009. Let vooral ook op de reactie van minister Maria van der Hoeven op het moment dat de vraag gesteld wordt.

De tweede vraag verwijst – uiteraard – naar het leerstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid. Theoretisch, volgens de grondwet, zijn de ministers verantwoordelijk. Maar niemand begrijpt hoe, wanneer en in welke mate deze ministeriële verantwoordelijkheid kan, mag of juist moet worden geactiveerd. Vandaar dat het ook een leerstuk is. En daarom ook rommelt iedere premier zelf maar wat aan, en dat verklaart tegelijkertijd zijn aanhoudende kramp zodra het de majesteit betreft.

De gehele verdienste, de totale geboekte winst van het verlichtingsdenken dat ongeveer in de tweede helft van de zeventiende eeuw begon, wordt in ons regeringsbestel in één keer door het afvoerputje van de volslagen irrationaliteit gespoeld. En het is zó kinderlijk eenvoudig te doorzien: er is iemand die roept ‘Ik - en mijn nageslacht - ben door God uitverkoren om over jullie te regeren’, en men buigt als een knipmes. En dan zwijgen we nog over de exorbitante privileges en de ontbrekende (politieke) verantwoordelijkheid.

Misschien kan ik de constitutionele monarchie daarom beter wat korter samenvatten: Anti- Verlichting.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander