Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Anatomie van de leugen
Bob E1bracht

Het past de universele onwaarheid niet de particuliere waarheid op te eisen, die daardoor immers meteen in haar tegendeel verandert.

Theodor Adorno - Minima Moralia

 
Het weekeinde voorafgaand aan de Afghanistan-conferentie in Den Haag vroeg Buitenhof-presentator Rob Trip aan minister Maxime Verhagen (BuZa) of de koningin ook een rol zou spelen. Een hele gewone vraag, immers, er komen nogal wat buitenlandse kopstukken naar de Hofstad, waaronder ook de Afghaanse president Karzai.

Buitenhof, 29 maart 2009

Maar dan gebeurt het weer: die rare kramp, dat vreemde ministeriële spasme, alleen omdat de koningin ter sprake komt. Verhagen zoekt naar woorden, aanvankelijk opgelucht dat Trip expliciet vraagt naar 'dinsdag'. Nog tijdens het opstarten van de ontkenningsreflex interrumpeert de presentator logischerwijs met de vraag 'Maandag dan?', en na het gebruikelijke ministeriële gehakkel en gestotter wordt 'niet uitgesloten dat het koningshuis ook een rol speelt'.

Trip informeert of Verhagen het wellicht wel weet maar het niet wil zeggen, om dan als antwoord te krijgen 'nou ja, sommige dingen moet je niet zeggen'. Trip vervolgt dan een beetje plagerig 'Waarom niet?', maar valt zichzelf dan helaas in de rede en redt daarmee onbedoeld de minister.

Bij dit merkwaardige kat-en-muis spelletje, waarbij de presentator op voorhand weet dat hij aan het korste eind zal trekken - de minister zal tóch niets loslaten - lijkt hij het haastwel op een akkoordje te gooien met de bewindsman. Zij beiden krijgen zowaar allebei iets lacherigs over zich,- zelfs bijna iets meligs. En zo zien we een beetje pesterige presentator aan de ene kant, tegenover een reflexmatig ontkennende en geveinsd betrokken maar bovenal indifferente minister aan de andere kant.

Zoals bureaucratie een vorm van staking is, zo frommelt de bewindsman de plaagstootjes in het rommelhok van de Rijks Verhullings Dienst, de RVD, en brengt onderwijl zijn glas water naar de mond ten teken dat zijn antwoord - en daarmee ook de vraag - ten einde is. De presentator, op zijn beurt, lacht nog even schamper en gedurende een heel kort moment verschijnt er zelfs een lichte krul op de mondhoeken van de excellentie. Na dit subtiele moment van verstandhouding, namelijk de wederzijdse wetenschap dat de RVD principieel nergens antwoord op geeft schakelt de presentator over naar het volgende onderwerp. Het Thorbecke-mechanisme zal ik het gemakshalve maar noemen.

Slecht liegen
Liegt Verhagen nu? Dwars door het bonte boeket aan ontkenningen en ontwijkende manoeuvres schijnt de wetenschap dat de andere partij weet dat hij het wel weet. Zoals de filosoof Adorno reeds vaststelde schuilt de immoraliteit van de leugen niet in de onwaarheid of misleiding van de bewering, maar in het slechte liegen. Het doet denken aan de anekdote uit het antieke Griekenland, waar een man voor de rechter moest verschijnen op beschuldiging van het breken van een vaas. "Ten eerste", zo luidde zijn verweer, "heb ik die vaas nooit gekregen. In de tweede plaats was hij al gebroken toen ik 'm kreeg, en ten derde was de vaas ongeschonden toen ik 'm teruggaf". Afzonderlijk zijn het valide argumenten, maar juist in de combinatie schuilt 'm de onwaarheid en maakt het tot een slechte leugen.

Op zijn beurt weet Rob Trip dat de excellentie weet dat de presentator weet dat de minister wel degelijk weet dat de koningin een rol zal spelen. Niet op dinsdag, maar hoogstwaarschijnlijk wel op maandag. En in die koude van onverschil geeft de minister uitdrukking aan schaamteloze geringschatting door de ander voor dom te houden. Na zich aanvankelijk versproken te hebben tracht Verhagen alsnog te verzwijgen en liegt daardoor slecht,- iets waarvan men na tweeduizend jaar christendom overigens meer had mogen verwachten. Hoewel, het liberale communicatiemiddel van de leugen om daarmee de ander te verstaan te geven dat het je om 't even is hoe die over je denkt kent ook een lange christelijke traditie.

Maar het koninklijke sop is de redactionele kool niet waard, en al wat er rest is een schampere, quasi-triomfantelijke lach aan de kant van de presentator en de toeschouwer. "Wij weten dat jij weet dat wij weten dat jij wel degelijk weet" versus "Ik weet dat jullie weten dat ik het wél weet, maar dat kan mij niets schelen". Terwijl de presentator zijn keel schraapt wendt de excellentie zijn blik af en ervaart de toeschouwer gedurende luttele seconden de onwaardigheid van de organisatie van het monarchale bestel, dat met zijn intrinsiek en noodzakelijk obscurantisme dwingt tot draaien en liegen.

Het went nooit, die monarchie.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander