Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
De Joodse Oranjemythe
Bart Wallet, 14 mei 2014

iets

De Joodse Oranjemythe (Letter & Geest, Trouw 25 juni 2011)
De anders zo stille Joodse gemeenschap is plotseling in het centrum van het publieke debat terechtgekomen. VVD-kopstuk Frits Bolkestein slingerde het debat aan over toenemend antisemitisme in de Nederlandse samenleving en sprak zelfs de verwachting uit dat orthodoxe Joden het land zouden verlaten. Momenteel staat de traditionele Joodse slachtpraktijk volop in de schijnwerpers. De nadruk in beide debatten ligt op wat Joden anders maakt, wat hen onderscheid van de rest van de samenleving. Tot diep in de twintigste eeuw was dat het schrikbeeld voor de Nederlandse Joden. Zij wilden juist voorbeeldige, loyale Nederlanders zijn. Dat kwam tot uitdrukking in een grote gehechtheid van Joden aan het Oranjehuis. De Oranjes stonden borg voor vrijheid, veiligheid en tolerantie en zouden de Joden beschermen, juist als ze in de samenleving onder vuur kwamen te liggen.

De Joden stonden te boek als geheide Oranjeklanten
Maar was de relatie tussen de Oranjes en de Joden wel zo bijzonder? Van Willem van Oranje tot Willem-Alexander is die relatie in ieder geval aan forse verandering onderhevig geweest. Adèle Perath-de Jong (85) woonde in 1988 al bijna vijftig jaar in Israël, de laatste negen jaar in het bejaardentehuis voor Nederlandse Joden met de veelzeggende naam Beth Juliana, in de kustplaats Herzlia. Voor de Joden die in galoet (diaspora) waren achtergebleven had ze weinig goede woorden over. "Men ziet daar niet in dat men op een vuurspuwende berg zit. Het Nederlandse Jodendom heeft het geluk gehad dat er een Oranjehuis bestaat dat hen welgezind was en is. Dat zal niet eeuwig zijn - en dan weet ik het nog niet." Het vertrouwen op Oranje van Perath-de Jong lijkt zo weggelopen uit boekjes, brochures, liederen en toneelstukken uit de afgelopen twee eeuwen over de band tussen 'Oranje en Israël'. Waar de orangistische protestanten spraken van 'God, Nederland en Oranje' ('een drievoudig snoer dat niet gemakkelijk verbroken wordt'), hadden de Joden hun 'Nederland, Oranje en Israël'. Sinds Willem van Oranje, zo werd verteld, was hun lot nauw met dat van de Oranjes verbonden - waren die Oranjes afwezig, dan leidde dat tot anti-Joodse maatregelen. De Oranjes stonden symbool voor de vrijheden en rechten van de Nederlandse Joden.

Hofjoden
Als doorgewinterde minderheid wisten de Joden die in de zestiende en zeventiende eeuw naar de Nederlandse Republiek kwamen hoe ze zich op moesten stellen tegenover de overheid. Uitgangspunt was de talmoedische regel dina de-malchoeta dina: het recht van het land is het geldende recht. De Joden in de diaspora moesten de regering en de heersende vorst als leiders eren en accepteren. De situatie die de Joden hier aantroffen was uiterst verwarrend. Er was geen koning of keizer, zoals ze gewend waren, maar de Staten-Generaal waren het hoogste orgaan. De Republiek kende ook geen sterk centraal gezag, de gewesten en de steden opereerden tot op grote hoogte autonoom. Wel was er een stadhouderlijke familie, de Oranje-Nassau's, maar de reële politieke rol van deze stadhouders was lastig in te schatten. De Portugese en Hoogduitse Joden probeerden daarom alle overheden te vriend te houden.

Ondertussen was de band van de Oranjes met Joden niet veel anders dan die in andere vorstenhuizen: aan vrijwel alle Europese hoven hadden Joden posities als bankiers, adviseurs en diplomaten. Deze kleine Joodse elite bleef zich verantwoordelijk voelen voor de eigen gemeenschap. Het enige waarin de positie van de 'hofjoden' van Oranje verschilde van hun collega's elders, was dat zij niet bang hoefden te zijn om in ongenade te vallen en te worden verdreven. De Joodse gemeenschap hield zich aan haar eeuwenoude stelregel: respecteer de overheid, maar houd je buiten alle politiek. Daar braken ze in de achttiende eeuw mee. Het Nederlandse politieke landschap was verdeeld geraakt tussen aanhangers van de regenten en van de Oranjes. De Joden kozen partij voor de Oranjes, raakten nauw betrokken bij de landspolitiek en werden gepolitiseerd - veel eerder dan Joden elders in Europa. Hier vinden we de wortels van de joodse Oranjeliefde.

Lees verder op de website van Bart Wallet "Jewish History & Yiddish Studies"





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander