Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Modernisering van het koningschap
Jelger Froma, 2 september 2011



Het zal u niet ontgaan zijn: afgelopen week hebben de Partij Voor de Vrijheid en de Partij van de Arbeid voorstellen gepresenteerd over de modernisering van het koningschap.
In het geval van de Partij van de Arbeid gaat het om een rapport getiteld 'Verbindend Koningschap in de Republiek', gemaakt door een speciale commissie onder leiding van Joop van den Berg. Bij de PVV heeft lijsttrekker Geert Wilders een initiatiefswetsvoorstel van Andre Elissen en Lilian Helder gespresenteerd. In dit artikel wil ik beide voorstellen kort samenvatten en becommentariëren, omdat ik denk dat dit munitie verschaft in het debat en omdat dit een mooie gelegenheid is om de belangrijkste argumenten voor de republiek zichtbaar te maken. Deze argumenten heb ik vooral uit de serie 'Argumenten voor de Republiek' van Bob Elbracht gehaald. Die serie is te vinden via de zoekfunctie op de site. Tot slot bied zal ik in een korte conclusie mijn eindoordeel vellen over zowel het rapport van de PvdA als de wetsvoorstellen van de PVV.

Het voorstel van de PvdA
Het rapport begint met een uiteenzetting over waarom de monarchie nodig is. Volgens de commissie is het koningschap de plek waar enerzijds natie en samenleving en anderzijds staat en democratie samenkomen. Het koningschap heeft 'een maatschappelijk en historisch belang in de Nederlandse democratie' en is in staat 'over grenzen van partij, klasse, godsdienst en etnische herkomst heen mensen te verbinden en aldus de Nederlandse bevolking naar binnen en naar buiten te vertegenwoordigen.' Ook is de koning de wachter van de constitutie en ontleent hij zijn kracht aan zijn gezag. Vooral op eenheid en verbondenheid wordt nadruk gelegd.

De PvdA gaat het minst ver in het moderniseren van het koningschap. Het meest vergaande voorstel is om de koning uit de Raad van State te zetten. Dat is tevens het enige voorstel dat met een Grondwetswijziging doorgevoerd moet worden. De commissie vindt het niet goed dat de koning in een orgaan zit dat belast is met bestuursrechtspraak en adviseert aan zowel de regering als de volksvertegenwoordiging. Ook de functie bij de formatie wil de PvdA aanpassen. De koning zou geen enkele rol meer mogen spelen en de formateur moet door de Tweede Kamer gekozen worden. Wel wil de PvdA de deelname aan de regering - en het wekelijkse gesprek dat daarbij hoort - behouden, omdat het staatshoofd geen echte politieke macht zou hebben. Tenslotte vraagt de commissie zich af of de troonrede misschien getransformeerd kan worden naar 'een dragelijker stuk proza'.

Wat is er mis mee?
De commissie stelt dat de taakomschrijving van een moderne koning dicht bij de taakomschrijving van een president komt. De symboliek van eenheid, het maatschappelijke belang, het bewaken van de constitutie en het 'losmaken van de partijkeuze' ziet de commissie ook terug bij presidenten in het buitenland, zoals in Duitsland en Italië. Bij de lezer roept dit onvermijdelijk de vraag op wat het verschil is tussen de monarchie zoals de PvdA die graag ziet en een ceremonieel presidentschap. Nog belangrijker is de vraag waarom de PvdA kiest voor de monarchie in plaats van een republiek, ondanks de vermeende gelijkenissen. Deze vragen worden niet beantwoord. Sterker nog, de woorden 'afkomst' en 'geboorte' komen niet voor in het rapport. De PvdA kan niet uitleggen waarom afkomst er toe doet bij de vervulling van het hoogste bestuurlijke ambt en waarom de partij dat discriminerende principe aanhangt.

Dit is niet het enige waarin het rapport tekort schiet. Belangrijke argumenten die steeds terugkeren zijn de vermeende symboolfuncties van eenheid en verbondenheid. De commissie geeft geen concrete voorbeelden waarin die symboolfuncties tot uitdrukking komen. Voorbeelden van het tegendeel zijn er wel. Ten tijde van de Lockheed-affaire in de jaren 70 was de eenheid en samenhang in het land ver te zoeken. De troonsbestijging van Beatrix was hetzelfde verhaal: Onder het motto 'geen woning, geen kroning' bleef het de hele dag onrustig in Amsterdam. Nog een ander voorbeeld is de begrafenis van paus Johannes Paulus II. Miljoenen katholieken voelden zich bij monde van ex-premier Van Agt in de steek gelaten en geschoffeerd. Ik kan zo nog wel even doorgaan - Mabel, Jorge Zorreguieta, Edwin de Roy van Zuydewijn, en meer recenter: Machangulo -, maar ik denk dat ik inmiddels voldoende bewijs geleverd heb van het ongelijk van de PvdA commissie.

Het is ook voldoende bewijs dat het wekelijkse gesprekje met de premier niet altijd alle misstanden kan voorkomen. Het enkele feit dat zo'n gesprek plaatsvindt toont al aan hoe treurig het gesteld is met het staatsbestel: Niet alleen mogen we het staatshoofd niet kiezen van de PvdA, maar het ongekozen staatshoofd kan in een donker kamertje zonder ogen en oren invloed uitoefenen op het regeringsbeleid. Niemand weet en mag weten wat daar besproken wordt - dat is het Geheim van Noordeinde - maar het is zeer naïef om te denken dat de premier en koning niet over politiek en regeringsbeleid zitten te praten. Plat gezegd: die twee komen echt niet wekelijks bij elkaar om over het weer te ouwehoeren. Door te praten met de premier mengt de koning zich in het besluitvormingsproces. Daarmee oefent hij politieke macht uit. Dat is onwenselijk, want hij is niet gekozen.

Een goed punt van de PvdA is dat de partij de koning uit de Raad van State wil. Jammer is wel dat de reden niet is dat macht door afkomst niet hoort. Een tweede goed punt van de PvdA is dat de troonrede wat makkelijker te volgen moet worden, als is dat natuurlijk eerder uit praktische dan uit democratische overwegingen.

Het voorstel van de PVV
De PVV stelt, net als de PvdA, dat de koning het symbool van eenheid is. Ook zou de koning volgens de PVV boven de partijen staan als neutraal staatshoofd. De schijn van politieke partijdigheid tast de neutraliteit aan en om die schijn voor eens en voor altijd weg te nemen moet de koning uit de Raad van State, uit de regering en mag hij zich niet meer met de formatie bemoeien. Tevens wil de PVV dat die neutraliteit vastgelegd wordt in de Grondwet door het woordje 'onpartijdigheid' aan artikel 32 toe te voegen. Zo kan de koning het ambt vervullen 'ten behoeve van de eenheid en de continuïteit van het koninkrijk'. Ook vindt de PVV niet dat iemand politieke macht moet krijgen op basis van erfopvolging. De ministeriële verantwoordelijkheid wordt ook afgeschaft.

Wat is er mis mee?
Veel argumenten heb ik reeds genoemd bij mijn analyse van het rapport van de PvdA. Ook hier worden de klassieke argumenten van de 'eenheid', 'onpartijdigheid' en de 'continuïteit' afgestoft. Omdat ik hierboven al heb aangetoond waarom het argument van 'eenheid' onzin is, zal ik alleen de argumenten van onpartijdigheid en continuïteit behandelen.

Allereerst de continuïteit. Het koninkrijk bestaat nu uit een statenbond. Vier landen - Aruba, Curacao, Sint Maarten en Nederland - werken samen op het gebied van buitenlands beleid en defensie. Dat is eigenlijk het koninkrijk in een notendop. Zouden Aruba, Curacao en Sint Maarten daadwerkelijk vanwege de koning de samenwerking opzeggen als Nederland de republiek uitroept? Ik acht dat zeer onwaarschijnlijk, want samenwerkingsverbanden zijn doorgaans gebaseerd op belangen die door samenwerken beter verdedigd worden. Ik zie niet hoe het koningshuis een gedeeld belang is of hoe het koningshuis op een onmisbare, cruciale rol bijdraagt aan de eenheid en continuïteit van het koninkrijk. Wederom blijft 'continuïteit' een holle frase, een vage term, zoals zovaak.

Dan de onpartijdigheid. De partij die de koning verdedigt is... zijn eigen partij. Een koning is ook gewoon een mens van vlees en bloed en emoties. Hij zal proberen zijn belangen zo goed mogelijk te verdedigen. Juist de PVV, het grootste gevaar voor de monarchie, zou dat moeten weten. Na het vertrek van Ab Klink vertraagde Beatrix de formatie met een week, tot na de speech van Geert Wilders in New York. Dat was niet toevallig; als Geert Wilders iets verkeerd zei, zou het CDA de onderhandelingen opblazen. De beslissingen die de koning neemt tijdens de formatie zijn per definitie politieke beslissingen die bepaalde partijen zullen bevoordelen. Dat volgt uit de aard van de functie. Tot slot heeft het afschaffen van de ministeriële verantwoordelijkheid nauwelijks gevolgen. Het staatshoofd, diens hofhouding en de kosten daarvan blijven onder het ministerie van Algemene Zaken vallen. Zo blijft de premier alsnog verantwoordelijk voor het staatshoofd.

Waar zit probleem bij deze voorstellen?
De PvdA denkt in de marge van de monarchie. Ze erkent dat de monarchie niet democratisch is, maar wil het instituut om emotionele redenen niet afschaffen, ondanks dat die redenen onjuist zijn. De partij meent dat het antidemocratische gedrocht verzoend kan worden met democratie. De PVV daarentegen is radicaler. Die partij wil het koningshuis volledig strippen van politieke invloed en van de schijn van politieke invloed. Wat overblijft is een koningshuis dat vooral schandalen symboliseert en voor 200 miljoen euro per jaar mensen onderhoudt die niet eens werken voor de kost. Wat heb je daar nu aan? Ook hier komen weer de drogredenen van eenheid en continuïteit weer boven drijven.

Maar het ergste van allemaal is dat beide partijen niet de fundamentele vragen beantwoorden waar het om gaat. Waarom moet afkomst bepalen of je het hoogste bestuurlijke ambt kan vervullen? Waarom mag het Nederlandse volk zelf niet kiezen wie hen bestuurt? En waar haalt de monarchie haar legitimatie, haar mandaat vandaan?

Ik denk dat de PvdA, de PVV - en vele andere partijen met hen - bang zijn voor de antwoorden.

Zie ook:

Argumenten voor de Republiek Deel 1
Argumenten voor de Republiek Deel 2
Argumenten voor de Republiek Deel 3
Argumenten voor de Republiek Deel 4
Argumenten voor de Republiek Deel 5
Argumenten voor de Republiek Deel 6
Argumenten voor de Republiek Deel 7

U kunt het boek "Argumenteren tegen de monarchie" van Bob Elbracht bestellen door op onderstaande afbeelding te klikken.





ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander