Pro Republica  republiek republikanisme AERM logo
 
Voorpagina Archief Leo Brabanticus Media-archief Boekbesprekingen Contact Links Zoeken Colofon rss Favoriet Disclaimer    
 

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.


Translate this page

Stuur dit artikel door    print-vriendelijke-versie
  
Nederland is 430 jaar geworden!
Jelger Froma, 26 juli 2011

plakkaat van verlatingheDe Staten Generael van de geunieerde Nederlanden.

Allen dengenen die dese tegenwoordighe sullen sien ofte hooren lesen, saluyt.
Alsoo een yegelick kennelick is, dat een Prince van den lande van Godt gestelt is hooft over zijne ondersaten, om deselve te bewaren ende beschermen van alle ongelijk, overlast ende ghewelt gelijck een herder tot bewaernisse van zijne schape.

Plakkaat van Verlathinge, 26 juli 1581

Saluut! Vandaag is het zover. Het is precies 430 jaar geleden dat het Plakkaat van Verlathinge getekend werd, een mijlpaal in de politieke geschiedenis van Nederland. Het Plakkaat van Verlathinge verwijst naar de stelling van de provinciën dat Filips II van Spanje de troon verlaten had omdat hij niet als een herder voor zijn schapen had gezorgd. Door de vrijheden van de Nederlanden te beperken had hij zijn rechten op de troon verspeeld. Voor het eerst besloten de Staten-Generaal om een koning af te zetten en zelf een bestuurder te benoemen. Dat was nog niet zo eenvoudig als het leek. De eerste nieuwe landsheer was de hertog van Anjou. Dat liep uit op een teleurstelling omdat hij ontevreden was met de weinige macht die hij kreeg. De hertog probeerde zijn machtspositie te versterken met een glorieuze intocht in Antwerpen. De Antwerpenaren waren bang voor een 'Franse Furie' en slachtten zijn leger af, waardoor hij weer moest vertrekken. Elizabeth I van Engeland werd gevraagd om vorstin te worden, maar zij weigerde. De derde kandidaat, Willem van Oranje, wilde wel, maar werd vermoord waardoor ook dat plan in het water viel. Tot slot probeerden de Staten Robert Dudley, graaf van Leicester aan te stellen als vorst. Dudley was een slechte militair, had geen kennis van de Nederlandse politiek. Geruchten over verraad en de onderhandelingen tussen Engeland en Spanje over vrede bleken de druppel die de emmer deed overlopen. In 1586 werden de Nederlanden een republiek.

De leer dat onderdanen het recht hebben om in opstand te komen tegen hun heerser als die hen slecht behandeld, inspireerde Thomas Jefferson en vele anderen een kleine twee eeuwen later om in opstand te komen tegen koning George III. Het filosofische fundament van de 'declaration of independence' is vrijwel identiek aan het Plakkaat van Verlathinge. Nog steeds zouden we onszelf af moeten vragen of onze monarchen als herders over hun schapen waken. Dat is dan ook precies het doel van dit bescheiden opstel. 31 jaar koningsschap is onmogelijk om in één keer te behandelen. Ik zal ook alleen situaties behandelen waarin Beatrix een rol of zeer waarschijnlijk een rol heeft gespeeld. Ik zal haar niet de steun aan de illegale oorlog in Irak verwijten, maar evenmin zal ik de economische vooruitgang van de laatste 30 jaar op haar conto schrijven.

Veel mogen we niet weten, maar tijdens de kabinetsformatie moet het staatshoofd wel op de voorgrond treden. De koningin staat dan in de spotlights, middenin de politieke arena, om informateurs te benoemen en politieke partijen te sturen. Tijdens de laatste kabinetsformatie konden we, vooral dankzij Lubbers, zien hoe Beatrix het spel speelde. Na het mislukken van Paars-Plus was een CDA-VVD-PVV coalitie zo nadrukkelijk in beeld — "Het blijft boven de markt zweven" aldus Job Cohen — dat de volgende informateur er wel werk van moest maken. Dat was ongetwijfeld een doorn in het oog van Beatrix van wie bekend is dat zij Wilders niet mag. Dat gevoel van onbehagen is geheel wederzijds vermoed ik. CDA, PvdA, Groenlinks en D66 hadden ervoor gepleit om Mark Rutte tot informateur te benoemen. Het liep anders. Oud-premier en minister van Staat Ruud Lubbers werd informateur en verklaarde tegenover de pers dat Beatrix Mark Rutte ongeschikt vond om als informateur op te treden. Let wel, de partij van Mark Rutte is de grootste geworden van Nederland en toch kreeg hij niet de kans. Hier stond de monarchie rechtstreeks tegenover democratie. De nieuwe informateur liet Rutte, Wilders en Verhagen informeel met elkaar praten, zonder daar zelf bij te zitten. Hij bemoeide zich er simpelweg niet mee. Daarmee heeft Lubbers, wellicht onbedoeld, bewezen dat een formatie heel goed kan slagen zonder dat een informateur benoemd door een mevrouw zonder democratisch mandaat er aan te pas hoeft te komen. Volwassen volksvertegenwoordigers hebben geen oppasser nodig. Integendeel, de oud CDA'er verklaarde later tegen de samenwerking met de PVV te zijn. Zou hij zijn aangesteld om de formatie van CDA-VVD-PVV te laten mislukken door zich er niet mee te bemoeien in de hoop dat alles verzandt in chaos? Daar is het verhaal nog niet mee afgelopen. De formatie mislukte en kon pas weer op donderdag van start, na het vertrek van Ab Klink. Het was Beatrix die toen een pauze van een paar dagen inlaste en de formatie met behulp van onderkoning Tjeenk Willink over het weekend tilde. Dat weekend zou Geert Wilders namelijk een speech geven in New York over de bouw van een moskee vlakbij ground zero. De formatie hing op dat moment af van het betoog van Wilders. Dat werd uiteindelijk, zoals Geenstijl het treffend omschreef, 'een obligaat praatje over de lelijke pastelkleuren van moskeeën in het algemeen.' Na zo'n roerige formatie kunnen we niet anders dan concluderen dat Beatrix von Amsberg vooral een obstakel was.

Een tweede jaarlijks terugkerende bezienswaardigheid is de kersttoespraak. Elk jaar leidt de toespraak opnieuw tot ophef, vaak omdat ze laat zien buiten de grenzen van de realiteit te verblijven — zie de toespraak van 2009 over internet — en ook omdat grenzen van het staatsrecht haar niet kunnen stoppen. In 1988 al nam ze een ander standpunt in dan premier Lubbers over het milieu. Terwijl hij zei dat er niks aan de hand was meldde Von Amsberg dat het vijf voor twaalf was. In 2010 vertelde Huub Oosterhuis dat de koningin, in zijn beleving, zwaar gecensureerd werd. Wat mij betreft is dat een goed iets. De koningin mag niet alles zeggen wat zij wil. De kersttoespraak wordt immers gehouden door de koningin, het is het ambt dat tot ons spreekt en niet de persoon. Daardoor zijn haar standpunten ook de standpunten van de Nederlandse regering. Als de uitspraken van de koningin afwijken van het regeringsbeleid bemoeilijkt Beatrix het werk van het parlement dat de taak heeft om het regeringsbeleid te controleren. Een regering die A zegt en B doet verdient subiet een motie van wantrouwen. Mark Rutte doet er goed aan om de speeches van Von Amsberg door te lezen en te corrigeren voor publicatie. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Als Beatrix van het vrije woord wil genieten staat het haar vrij om haar kroon aan de wilgen te hangen en haar bevoorrechte positie op te geven. Ook dat zou een verademing zijn.

Door haar positie als koningin te gebruiken om haar eigen mening in de ether te slingeren, ondergraaft Beatrix niet alleen de democratie, maar schendt zij ook artikel 45 lid 3 van de Grondwet. Dat artikel stelt dat de ministerraad de eenheid van regeringsbeleid moet bevorderen. Doordat de koningin onder de ministeriële verantwoordelijkheid valt, moeten haar toespraken ook de eenheid van regeringsbeleid bevorderen. Dat is niet alleen de verantwoordelijkheid van de premier, maar ook die van de monarch die trouw aan de Grondwet en een getrouwe vervulling van haar ambt beloofde.

Dat Beatrix regelmatig haar billen afveegt met de Grondwet heeft Edwin de Roy van Zuydewijn aan den lijve ondervonden. De directeur van het Kabinet der Koningin, Felix Rhodius, had in 2003 de inlichtingendienst ingeschakeld om De Roy in de gaten te houden. Het Kabinet der Koningin zorgt voor ambtelijke ondersteuning van de koningin en vormt vaak een schakel tussen ministers en de koningin. Zou Beatrix nu echt helemaal niks hebben door hebben gehad van wat Rhodius aan het doen was? Is ze een herder die willens en wetens schapen aan de herdershonden voert of is ze een herder die niet doorheeft wat de honden met haar kudde doen? Ik weet niet wat ik erger vind. Dat Von Amsberg hiermee weggekomen is zegt veel over de kwaliteit en het functioneren van ons parlement. Gelukkig dringt het besef langzaam door dat een erfelijk staatshoofd pure dwaasheid is. Pierre Heijnen (PvdA) ontving van de Jonge Socialisten, de jongerenpartij van de PvdA, terecht een reprimande voor zijn zwakke en koninklijk gezinde optreden.

Een ander artikel dat Von Amsberg onder de poten van haar scheve tafels schuift zodat ze weer recht staan is artikel 90 van de Grondwet. Dat artikel sommeert de regering, dus ook de monarch, om de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen. En dat lukt best goed. Den Haag is nu al de hoofdstad van internationaal recht. In de mooie stad achter de duinen bevinden zich grote instituten als het Permanent Hof van Arbitrage, het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof. Helaas wordt die goede reputatie door Von Amsberg nogal om zeep geholpen. Jorge Zorreguieta liep als eregast over de rode loper in het Concertgebouw in Amsterdam ter gelegenheid van de 40ste verjaardag van Leila van den Bosch Máxima. Geruchten gaan dat ze hier wellicht komen wonen, op het landgoed De Horsten. Als dat werkelijk zou gebeuren treed Beatrix in de voetsporen van haar oma, Wilhelmina, die Wilhelm II onderdak bood.

Het ideaal van Nederland als bastion van het internationale recht werd helemaal opgeblazen toen Beatrix in maart een bezoek bracht aan de sultan van Oman. Sowieso is handen schudden met dictators geen verstandig idee als je een voorbeeldfunctie hebt, ook niet als je verklaart dat de sultan een goede vriend van je is. Iedereen wist overigens dat er economisch belang achter zat. Later bleek dat economische belang een viertal fregatten te zijn. Militair materieel verkopen aan een dictator die zijn militairen op burgers laat schieten. Had Beatrix even de moeite genomen om tussen het hoofdgerecht en het toetje door het raam van de eetzaal naar buiten te kijken, dan kon ze zien wat voor een 'goede vriend' de sultan was.

Tot slot zou ik dan ook kort en bondig de vraag willen beantwoorden of ze een herder is die voor haar schapen zorgt. Het antwoord is wat mij betreft zonneklaar: dat is ze niet. En ook niet voor schapen uit andere landen. We zouden dan ook in de voetsporen van onze voorvaderen moeten treden en zeggen: Deze troon is verlaten. Laten we onze eigen leiders kiezen, om de 4 of 5 jaar en die afzetten als ze niet bevallen. Het moet gedaan zijn met de onschendbaarheid van de monarch, en de ministeriële verantwoordelijkheid, die keer op keer wordt gebruikt als excuus. Hopelijk komt Rutte nog tot inkeer en laat hij zich inspireren door de liberaal die de onschendbaarheid heeft bedacht:

En eene Grondwet, de persoonlijke onschendbaarheid van den Vorst instellende, zou hem, ook wanneer hij den scepter gebruikte om de Constitutie te verbrijzelen, dien waarborgen? Zij streed dan tegen zich zelve. De Vorst, die de grondwet verscheurt of niet erkent, verliest het regt, dat hij uit de Grondwet had. Zijne onschendbaarheid is niet bestemd om eene schuilplaats te zijn van wetverkrachting.

Thorbecke, J.R.; Aantekening op de Grondwet, blz. 110



ProRepublica doet haar uiterste best om alle rechthebbenden van tekst- en beeldmateriaal
gebruikt op deze website te achterhalen en te vermelden. Eventuele rechthebbenden die niet
vermeld zijn kunnen zich wenden tot ProRepublica. Waar gebruik is gemaakt van materiaal
van derden hebben wij getracht te achterhalen bij wie de rechten liggen volgens de
wettelijke bepalingen. Desondanks kan het voorkomen dat het materiaal niet voor publiek
gebruik is vrijgegeven. Uiteraard zullen wij dit materiaal op verzoek zo snel mogelijk
verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.

Reageren? Momenteel is het door een technische storing niet mogelijk te reageren. Hier wordt aan gewerkt. 
Wel is het mogelijk via email te reageren. Excuses voor het ongemak.
Om te reageren klikt u HIER.
republiek republikeins koningin beatrix monarchie vs republiek rijks voorlichtingsdienst prins willem alexander